Αποκαρδιωτική είναι η εικόνα της ελληνικής Δικαιοσύνης, σύμφωνα με τα ευρήματα του δείκτη απόδοσης των δικαστικών συστημάτων (Justice Systems Performance Index-JUSPER) του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ).
Η Ελλάδα καταλαμβάνει την 26η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συγκεντρώνοντας μόλις 34,8 βαθμούς σε σύνολο 100. Χαμηλότερα βρίσκεται μόνο η Κύπρος, σε μια κατάταξη που αναδεικνύει τις σοβαρές αδυναμίες του ελληνικού δικαστικού συστήματος.
Η μεγαλύτερη αδυναμία της χώρας εντοπίζεται στην αποδοτικότητα των δικαστηρίων, όπου η βαθμολογία περιορίζεται στους 26,1 βαθμούς. Πρόκειται για τον πιο αδύναμο από τους τρεις πυλώνες αξιολόγησης, ο οποίος αποτυπώνει την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα με την οποία επιλύονται οι δικαστικές υποθέσεις.
Συγκεκριμένα, λαμβάνονται υπόψη ο χρόνος διεκπεραίωσης των υποθέσεων, ο ρυθμός εκκαθάρισης, ο όγκος των εκκρεμοτήτων, ο αριθμός των υποθέσεων που επιλύονται ανά δικαστή, καθώς και η διάρκεια εκδίκασης εξειδικευμένων και ποινικών υποθέσεων.
Χαμηλές επιδόσεις και στην πρόσβαση στη Δικαιοσύνη
Αδύναμη παραμένει η ελληνική επίδοση και στους άλλους δύο πυλώνες της αξιολόγησης. Στην οικονομική ενίσχυση των δικαστικών συστημάτων η χώρα συγκεντρώνει 41,7 βαθμούς, ενώ στην πρόσβαση στη Δικαιοσύνη η βαθμολογία διαμορφώνεται στους 39 βαθμούς.
Η οικονομική ενίσχυση αφορά τους διαθέσιμους πόρους των δικαστηρίων, τον προϋπολογισμό τους και τις αποδοχές των δικαστών. Αντίστοιχα, ο δείκτης πρόσβασης αξιολογεί τη νομική αρωγή, το ύψος των δικαστικών τελών, την ενημέρωση των πολιτών και τον βαθμό ψηφιοποίησης των διαδικασιών.
Η συνολική βαθμολογία της Ελλάδας υπολείπεται κατά 17,7 μονάδες του μέσου όρου της ΕΕ-27, ο οποίος ανέρχεται σε 52,5 βαθμούς. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση από την πρώτη χώρα της κατάταξης, τη Λετονία, η οποία συγκεντρώνει 74 βαθμούς.
Περισσότεροι δικαστές, αλλά ανεπαρκές προσωπικό υποστήριξης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για τη στελέχωση των ελληνικών δικαστηρίων. Όπως επισημαίνει το ΚΕΦΙΜ, το βασικό πρόβλημα της αποδοτικότητας δεν εντοπίζεται τόσο στον αριθμό των δικαστών όσο στις ελλείψεις διοικητικού και υποστηρικτικού προσωπικού, σε συνδυασμό με τις μεγάλες καθυστερήσεις.
Ειδικότερα, η Ελλάδα διαθέτει περίπου διπλάσιο αριθμό δικαστών ανά 100.000 κατοίκους σε σχέση με την ευρωπαϊκή διάμεσο. Ωστόσο, σε κάθε δικαστή αντιστοιχεί μόλις ένας εργαζόμενος υποστήριξης, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός αριθμός ανέρχεται σε τρεις.
Την ίδια στιγμή, ο χρόνος διεκπεραίωσης των αστικών υποθέσεων σε πρώτο βαθμό φτάνει τις 737 ημέρες, ενώ ο ρυθμός εκκαθάρισης των υποθέσεων περιορίζεται στο 81%.
Αντίστοιχα προβληματική είναι η εικόνα και στη νομική αρωγή. Ο σχετικός προϋπολογισμός στην Ελλάδα αντιστοιχεί μόλις σε 0,30 ευρώ ανά κάτοικο, έναντι 2,65 ευρώ που είναι η ευρωπαϊκή διάμεσος.
Ποιες χώρες βρίσκονται στην κορυφή της κατάταξης
Στην πρώτη θέση του δείκτη για το 2024 βρίσκεται η Λετονία με 74 βαθμούς, ενώ ακολουθούν η Βουλγαρία με 68,3 και η Εσθονία με 66,3 βαθμούς.
Στον αντίποδα, στις τελευταίες θέσεις βρίσκονται η Κύπρος με 24,2 βαθμούς, η Ελλάδα με 34,8 και η Πορτογαλία με 39,6 βαθμούς.
Η βαθμολογία της Λετονίας είναι σχεδόν τριπλάσια από εκείνη της Κύπρου, γεγονός που αναδεικνύει τις μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών δικαστικών συστημάτων και τις διαφορετικές δυνατότητες έγκαιρης επίλυσης των διαφορών που αφορούν πολίτες και επιχειρήσεις.
Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, ότι χώρες όπως η Γαλλία, το Βέλγιο, η Φινλανδία και η Ιρλανδία βρίσκονται κάτω από τη διάμεσο της ΕΕ-27. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ότι ο πλούτος, οι ανεπτυγμένοι θεσμοί και η μακρά δημοκρατική παράδοση δεν αρκούν από μόνα τους για να εξασφαλίσουν την ταχεία και αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.
Παράλληλα, σύμφωνα με το ΚΕΦΙΜ, οι βασικές αδυναμίες των ευρωπαϊκών δικαστικών συστημάτων σχετίζονται κυρίως με τις καθυστερήσεις στην εξέταση σύνθετων επιχειρηματικών διαφορών, τις συσσωρευμένες εκκρεμότητες και τις ελλείψεις στις ψηφιακές υπηρεσίες, και όχι αποκλειστικά με τον αριθμό των δικαστών ή το ύψος της χρηματοδότησης.
Πέρα από τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων, η αποτελεσματικότητα του δικαστικού συστήματος έχει και ευρύτερη οικονομική διάσταση.
Όπως υπογραμμίζει το ΚΕΦΙΜ, η καλύτερη λειτουργία των δικαστηρίων φαίνεται να συνδέεται με περισσότερες ξένες επενδύσεις και μεγαλύτερη φορολογική ανταγωνιστικότητα μιας χώρας.
Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη τη μελέτη του ΚΕΦΙΜ εδώ
