Μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στην απονομή της Δικαιοσύνης βρίσκεται σε εξέλιξη, με επίκεντρο τις διαθήκες και τις κληρονομιές.
Μετά την ψήφιση του νέου Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, το υπουργείο Δικαιοσύνης ολοκληρώνει το «πακέτο» αλλαγών και στο Κληρονομικό Δίκαιο, μέσω της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής που αναμένεται να καταθέσει την τελική της πρόταση το φθινόπωρο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, τέσσερις βασικές αλλαγές έχουν ήδη «κλειδώσει», ενώ απομένει να αποφασιστεί ένα κρίσιμο ζήτημα: τι γίνεται με τα χρέη του αποθανόντος και ποιος τα πληρώνει.
1. Περισσότερη προστασία στον/στη σύζυγο – Αύξηση του μεριδίου στην εξ αδιαθέτου διαδοχή
Η Επιτροπή προτείνει αύξηση του ποσοστού που λαμβάνει ο επιζών σύζυγος όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Από το 25%, το μερίδιο αυτό ανεβαίνει στο 33,3%, περιορίζοντας ελαφρώς το μερίδιο των παιδιών στο 66,6%. Ο στόχος είναι να ενισχυθεί η προστασία του/της συζύγου, ιδίως όταν βρίσκεται σε ευάλωτη οικονομική ή ηλικιακή θέση. Στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν παιδιά, το μερίδιο του/της συζύγου παραμένει στο 50%, όπως ισχύει σήμερα. Για τα άτομα που συζούν χωρίς επίσημο γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, δεν προβλέπεται μερίδιο κληρονομιάς χωρίς διαθήκη, ωστόσο προτείνεται να διασφαλίζεται προσωρινή στέγαση στην κοινή κατοικία.
2. Τέλος στην «υποχρεωτική» ιδιοκτησία – Η νόμιμη μοίρα γίνεται αποζημίωση
Σαρωτικές είναι οι αλλαγές στον θεσμό της «νόμιμης μοίρας» – δηλαδή το μερίδιο που λαμβάνουν συγγενείς ακόμα και αν παραλείπονται από τη διαθήκη. Πλέον, ο παραλειπόμενος συγγενής (π.χ. παιδί ή σύζυγος) δεν θα αποκτά αυτομάτως ιδιοκτησία σε ακίνητο ή άλλο περιουσιακό στοιχείο. Αντίθετα, θα έχει μόνο δικαίωμα να ζητήσει χρηματική αποζημίωση, π.χ. το 25% της αξίας ενός ακινήτου που δεν του κληροδοτήθηκε. Η ρύθμιση αποσκοπεί στη μείωση του κατακερματισμού της περιουσίας και στη διευκόλυνση των μελλοντικών μεταβιβάσεων, ακολουθώντας ευρωπαϊκά πρότυπα ενίσχυσης της ελευθερίας του διαθέτη.
3. Θεσμός-τομή: Έρχονται οι κληρονομικές συμβάσεις
Για πρώτη φορά εισάγεται στον Αστικό Κώδικα η δυνατότητα σύναψης κληρονομικής σύμβασης. Πρόκειται για μια νομικά δεσμευτική συμφωνία ανάμεσα στον κληρονομούμενο και τους μελλοντικούς του κληρονόμους, που θα συντάσσεται με συμβολαιογράφο και θα ρυθμίζει με διαφάνεια και σαφήνεια τη διανομή της περιουσίας. Ο διαθέτης θα μπορεί, για παράδειγμα, να παραχωρεί ακίνητο με αντάλλαγμα φροντίδα ή φιλοξενία, να αποκλείει κληρονόμους ή να παρέχει εναλλακτικές αποζημιώσεις. Η περιουσία θα παραμένει στη διάθεσή του όσο ζει, αλλά με κάποιους περιορισμούς που ακόμη συζητούνται.
4. Διατηρείται η ιδιόγραφη διαθήκη – Υποχρεωτική η γραφολογική εξέταση σε «ύποπτες» περιπτώσεις
Παρά τις έντονες συζητήσεις, η ιδιόγραφη διαθήκη (αυτή που γράφει κάποιος στο χέρι και φυλάει μόνος του) δεν καταργείται. Θα ενισχυθούν, ωστόσο, οι δικλίδες ασφαλείας για την αποφυγή πλαστών διαθηκών. Η σημαντικότερη αλλαγή είναι η υποχρεωτική γραφολογική εξέταση όταν η διαθήκη προσκομίζεται από άτομο που δεν είναι στενός συγγενής (π.χ. παιδί ή σύζυγος). Στόχος είναι να περιοριστούν οι απάτες, χωρίς να θιγεί η δυνατότητα σύνταξης ιδιόγραφης διαθήκης.
Σε εκκρεμότητα: Ποιος πληρώνει τα χρέη του θανόντος;
Το μοναδικό μείζον θέμα που παραμένει ανοιχτό είναι η ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη του αποθανόντος. Σήμερα, ο κληρονόμος ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία, κάτι που συχνά λειτουργεί αποτρεπτικά για την αποδοχή της κληρονομιάς. Η πρόταση που έχει πέσει στο τραπέζι είναι η διάκριση της κληρονομιάς ως ξεχωριστής περιουσιακής ενότητας, από την οποία και μόνο θα εξοφλούνται τα χρέη. Αν περάσει αυτή η πρόβλεψη, η προσωπική περιουσία του κληρονόμου δεν θα κινδυνεύει. Ωστόσο, υπάρχουν έντονες αντιρρήσεις, καθώς εκφράζονται φόβοι για δυσκολίες στις τραπεζικές και εμπορικές συναλλαγές, αν οι δανειστές δεν μπορούν να στραφούν κατά των κληρονόμων. Η ψηφοφορία στην Επιτροπή έφερε σχεδόν ισοπαλία (7-6), και το θέμα θα τεθεί ξανά προς απόφαση στην τελική συνεδρίαση τον Σεπτέμβριο. Η έκβαση αυτής της συζήτησης θα καθορίσει και το πότε θα κατατεθεί το τελικό νομοσχέδιο στη Βουλή.
Φλωρίδης: Επιθεώρησε τις εργασίες στο νέο κτίριο του Δικαστικού Μεγάρου στη Θεσσαλονίκη
