Μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση για τα όρια της ελευθερίας έκφρασης των δικαστικών λειτουργών εξέδωσε το Τρίτο Τμήμα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), καταδικάζοντας την Ελλάδα στην υπόθεση Αλέξανδρος Σάββας κατά Ελλάδας.
Το Στρασβούργο δικαίωσε Πρόεδρο Εφετών, στον οποίο είχε επιβληθεί πειθαρχική ποινή τρίμηνης προσωρινής παύσης, επειδή είχε αποστείλει εξώδικες δηλώσεις σε τρεις ανώτατους δικαστικούς λειτουργούς —δύο γυναίκες και έναν άνδρα— που είχαν διατυπώσει αρνητικές κρίσεις σε βάρος του κατά τη διαδικασία προαγωγής του στον Άρειο Πάγο. Τα εξώδικα είχαν παράλληλα κοινοποιηθεί στον τότε Υπουργό Δικαιοσύνης.
Η υπόθεση ανάγεται στις 14 Μαΐου 2018, όταν το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο αποφάσισε κατά πλειοψηφία να μην προαγάγει στον βαθμό του Αρεοπαγίτη τον Πρόεδρο Εφετών Αλέξανδρο Σάββα, κρίνοντας, μεταξύ άλλων, ότι η συμπεριφορά του απέναντι σε συναδέλφους και δικαστικούς υπαλλήλους υπήρξε απρεπής.
Κατά τη συζήτηση της προσφυγής του ενώπιον της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, στις 18 Ιουνίου 2018, μέλη του Σώματος διατύπωσαν επιβαρυντικές κρίσεις σε βάρος του. Συγκεκριμένα, μέλος δήλωσε ότι είχε «αγανακτήσει» από αποφάσεις του σε εργατικές διαφορές —παρότι, όπως αποδείχθηκε, ο προσφεύγων δεν είχε υπηρετήσει σε εργατικό τμήμα—, άλλος συνάδελφος αμφισβήτησε την ποιότητα των αποφάσεών του κατά τον αναιρετικό έλεγχο, ενώ η Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου και πρώην Επιθεωρήτρια αναφέρθηκε σε επεισόδιο με γραμματέα στο ακροατήριο.
Η προκαταρκτική εξέταση που διενεργήθηκε από την Επιθεώρηση κατέδειξε ότι το περιστατικό με τη γραμματέα δεν είχε συμβεί όπως είχε περιγραφεί και ότι ο τόνος του δικαστή ήταν αυστηρός, όχι όμως προσβλητικός.
Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου απέρριψε τελικά την προσφυγή του και ο Πρόεδρος Εφετών προχώρησε στην επίδοση εξώδικων δηλώσεων προς τους τρεις δικαστές, τις οποίες κοινοποίησε και στον Υπουργό Δικαιοσύνης. Σε αυτές χαρακτήριζε τις επίμαχες αναφορές «αόριστες», «ψευδείς» και «συκοφαντικές», ζητούσε την ανάκλησή τους εντός δέκα ημερών και επιφυλασσόταν για την άσκηση των νόμιμων ένδικων μέσων.
Τα πειθαρχικά συμβούλια του Αρείου Πάγου θεώρησαν ότι η επίδοση των εξωδίκων μέσω δικαστικού επιμελητή, η κοινοποίησή τους στον Υπουργό Δικαιοσύνης και η απαίτηση ανάκλησης συνιστούσαν πειθαρχικό παράπτωμα. Έτσι, στον δικαστή επιβλήθηκε ποινή τρίμηνης προσωρινής παύσης, με απώλεια αποδοχών και καταχώριση της ποινής στον υπηρεσιακό του φάκελο.
Το ΕΔΔΑ, ωστόσο, έκρινε ότι η επιβολή πειθαρχικής κύρωσης για το περιεχόμενο των εξώδικων δηλώσεων συνιστούσε επέμβαση στο δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης, όπως αυτό κατοχυρώνεται στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Το Δικαστήριο επισήμανε ότι οι δηλώσεις του προσφεύγοντος αποτελούσαν απάντηση σε σχόλια συναδέλφων του στο πλαίσιο εσωτερικής διαδικασίας προαγωγής.
Στο σκεπτικό του, το ΕΔΔΑ αναφέρει: «Ωστόσο, οι δηλώσεις του προσφεύγοντος δεν αφορούσαν την άσκηση του δικαιοδοτικού του έργου. Αντιθέτως, απαντούσαν σε σχόλια άλλων δικαστών, οι οποίοι ενήργησαν υπό την επίσημη ιδιότητά τους στο πλαίσιο εσωτερικής διαδικασίας προαγωγής, γεγονός που τους καθιστούσε δεκτικούς κριτικής εντός των επιτρεπτών ορίων. Μολονότι υπερβολικές και έντονα διατυπωμένες, οι παρατηρήσεις του προσφεύγοντος δεν υπερέβησαν τα όρια αυτά και φαίνεται ότι απλώς σηματοδοτούσαν τη δυνατότητα άσκησης των ένδικων μέσων που διαθέτει η εσωτερική έννομη τάξη».
Παράλληλα, το Στρασβούργο έκρινε ότι οι επίμαχοι χαρακτηρισμοί προσομοίαζαν με αξιολογικές κρίσεις που διέθεταν επαρκή πραγματική βάση. Επιπλέον, τόσο η επίδοση μέσω δικαστικού επιμελητή όσο και η κοινοποίηση στον Υπουργό Δικαιοσύνης δεν καθιστούσαν, κατά το ΕΔΔΑ, τις δηλώσεις δημόσιες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε το Δικαστήριο και στο ύψος της πειθαρχικής κύρωσης, κρίνοντας ότι η τρίμηνη προσωρινή παύση αποτελούσε βαριά ποινή, ικανή να προκαλέσει αποτρεπτικό αποτέλεσμα («chilling effect») στην άσκηση της ελευθερίας της έκφρασης.
Το Στρασβούργο επιδίκασε στον προσφεύγοντα συνολική χρηματική ικανοποίηση ύψους 12.211,15 ευρώ: 5.211,15 ευρώ για απολεσθείσες αποδοχές, 6.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 1.000 ευρώ για δικαστικά έξοδα.
