Η μεσιτική δραστηριότητα στα ακίνητα αποτελεί πυλώνα της αγοράς, καθώς
διαμεσολαβεί σε συναλλαγές μεγάλης οικονομικής και κοινωνικής σημασίας.
Ωστόσο, η έως σήμερα ποινική αντιμετώπιση των παραβατικών συμπεριφορών των μεσιτών
παραμένει κατακερματισμένη στο γενικό ποινικό δίκαιο — κυρίως μέσα από γενικές
διατάξεις όπως η απάτη και η υπεξαίρεση — χωρίς ειδική και σύγχρονη ρύθμιση που να
λαμβάνει υπόψη τον ιδιαίτερο ρόλο του μεσίτη ως φορέα εμπιστοσύνης και κρίσιμης
πληροφόρησης.
Υφιστάμενες διατάξεις, όπως το άρθρο 200 του Ν. 4072/2012 για τη σύμβαση
μεσιτείας, καθιερώνουν γραπτό τύπο και ελάχιστες εγγυήσεις για την ασφάλεια των
συναλλαγών, αλλά δεν ρυθμίζουν ειδικά την ποινική ευθύνη του μεσίτη όταν παραβιάζει
βασικές υποχρεώσεις επαγγελματικής διαφάνειας και εμπιστοσύνης. Παράλληλα, στη
χώρα μας τιμωρείται ποινικά η άσκηση μεσιτικών πράξεων χωρίς εγγραφή στο μητρώο
μεσιτών, με ποινή φυλάκισης και χρηματική ποινή για τον δράστη, αλλά αυτό αφορά
κυρίως τη μη νόμιμη άσκηση επαγγέλματος, όχι συμπεριφορές που πλήττουν την ουσία
των συναλλαγών.
Ανάγκη ειδικής ρύθμισης: Η απλή υπαγωγή της συμπεριφοράς του μεσίτη σε
γενικές και άλλες διατάξεις (π.χ. απάτη, πλαστογραφία) δεν αιτιολογεί επαρκώς τη ποινική
απαξία που συνδέεται με τη συστηματική παραπλάνηση, την ψευδή δήλωση ή την
παραβίαση εμπιστευτικών πληροφοριών που αποκτήθηκαν λόγω της ιδιότητάς του.
Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι γενικές ποινικές ρυθμίσεις αντιμετωπίζουν την απάτη και
τη δόλια συμπεριφορά ως ποινικά επιλήψιμες, ενώ το ποινικό δίκαιο άλλων κρατών, όπως
της Γαλλίας, εφαρμόζει τις βασικές αρχές της ποινικής ευθύνης σε επαγγελματίες και
νομικές οντότητες στο μέτρο που οι πράξεις τους συνιστούν παραβάσεις των ποινικών
κανόνων (π.χ. για απάτη, διάκριση ή παραβίαση καθήκοντος).
Η εισαγωγή ειδικής αυτοτελούς ρύθμισης για την ποινική ευθύνη των μεσιτών δεν
είναι τυπική ή θεωρητική — είναι πρακτικά αναγκαία για τη διασφάλιση της εμπιστοσύνης
στη μεσιτική αγορά, όπου αποφάσεις εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ λαμβάνονται με βάση
τις πληροφορίες που παρέχει ο μεσίτης, την πρόληψη παραπλανητικών πρακτικών που
δεν καλύπτονται επαρκώς από γενικές ποινικές διατάξεις, τη διαφύλαξη της ασφάλειας των
συναλλαγών ακινήτων, ώστε να προστατεύονται οι ασθενέστερες πλευρές και να
ενισχύεται η αξιοπιστία συνολικά της αγοράς.
Παρακάτω μια προτεινόμενη διάταξη, που στοχεύει να καλύψει αυτό το κενό,
θέτοντας ως αξιόποινη συμπεριφορά εκείνη που στρεβλώνει τη συναλλακτική διαδικασία
ακόμη και όταν δεν επιφέρει άμεση περιουσιακή ζημία.
Ποινική ευθύνη μεσίτη ακινήτων
1. Μεσίτης ακινήτων που, κατά την άσκηση της επαγγελματικής του δραστηριότητας, εν
γνώσει του:
α) αναφέρει ψευδή γεγονότα ή αποκρύπτει ουσιώδη αληθή στοιχεία προς οποιοδήποτε
μέρος της συναλλαγής,
β) παρέχει παραπλανητικές ή αντιφατικές πληροφορίες με σκοπό τη στρέβλωση της
βούλησης ή των όρων της συμφωνίας,
τιμωρείται με φυλάκιση έως τρία (3) έτη ή χρηματική ποινή, ανεξάρτητα από την επέλευση
περιουσιακής ζημίας.
2. Με την ίδια ποινή τιμωρείται μεσίτης που παραβιάζει το απόρρητο πληροφοριών που
του εμπιστεύθηκαν τα μέρη λόγω της ιδιότητάς του, ιδίως όταν αποκαλύπτει σε τρίτους
στοιχεία διαπραγμάτευσης ή οικονομικής κατάστασης με σκοπό προσωπικό ή τρίτου
όφελος.
3. Αν από τις πράξεις της προηγούμενης παραγράφου προκληθεί σημαντική περιουσιακή
ζημία, ή αν ο δράστης ενήργησε κατ’ επάγγελμα ή κατ’ επανάληψη, επιβάλλεται φυλάκιση
τουλάχιστον ενός (1) έτους.
4. Οι διατάξεις του παρόντος εφαρμόζονται σωρευτικά και ανεξάρτητα από άλλες ποινικές
ρυθμίσεις.
Μία τέτοια ρύθμιση όχι μόνο ενισχύει την ποινική προστασία των μερών, αλλά
λειτουργεί και ως αποτρεπτικός μηχανισμός έναντι συμπεριφορών που αλλοιώνουν το
κοινό περί δικαίου αίσθημα και την οικονομική ασφάλεια των συναλλαγών. Συνεπώς, η
ειδική ποινική ρύθμιση καθίσταται κρίσιμο βήμα για ένα λειτουργικό, δίκαιο και ασφαλές
νομικό πλαίσιο στις αγοραπωλησίες ακινήτων.
Ηλίας Σιδέρης,
Δικηγόρος
