Είκοσι οκτώ χρόνια μετά, η Τραπεζίτσα Κόνιτσας παραμένει επιχειρησιακά δυσπρόσιτη, προκαλώντας σοβαρούς προβληματισμούς για τον σχεδιασμό αντιμετώπισης πυρκαγιών σε μια περιοχή ιδιαίτερης οικολογικής αξίας και επικινδυνότητας.
Πάνω από 6.300 στρέμματα δασικής έκτασης έχουν παραδοθεί στις φλόγες στην Τραπεζίτσα Κόνιτσας, σε μια περιοχή ιδιαίτερης οικολογικής αξίας που εντάσσεται στο δίκτυο Natura 2000. Η πυρκαγιά εξελίσσεται επί ημέρες, με τις πυροσβεστικές δυνάμεις να επιχειρούν σε ένα εξαιρετικά δύσβατο και δυσπρόσιτο ανάγλυφο.
Η Πολιτεία έχει κινητοποιήσει σημαντικές δυνάμεις. Περίπου 150 πυροσβέστες, δέκα ομάδες πεζοπόρων της ΕΜΟΔΕ και 48 οχήματα επιχειρούν στην περιοχή, με τη συνδρομή υδροφόρων και μηχανημάτων του Δήμου Κόνιτσας και της Περιφέρειας Ηπείρου. Παράλληλα, επιχειρούν εναέρια μέσα, ενώ χρησιμοποιούνται drones για την επιτήρηση και την παρακολούθηση της εξέλιξης του μετώπου.
Η εικόνα της μεγάλης κινητοποίησης, ωστόσο, δεν αναιρεί το βασικό επιχειρησιακό ζήτημα που ανέδειξε η πυρκαγιά η δυσκολία πρόσβασης στην περιοχή δεν αποτελεί ένα καινούργιο ή απρόβλεπτο δεδομένο.
Η Τραπεζίτσα είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες για το ιδιαίτερα δύσβατο ανάγλυφό της. Η δυσκολία προσέγγισης ήταν γνωστή πριν από την εκδήλωση της πυρκαγιάς και θα παραμείνει δεδομένη και μετά την κατάσβεσή της. Επομένως, η συγκεκριμένη γεωγραφική ιδιαιτερότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως έκτακτη συνθήκη, αλλά ως παράμετρος που θα έπρεπε να αποτελεί βασικό στοιχείο κάθε επιχειρησιακού σχεδιασμού.
Από το 1998, όταν η δασοπυρόσβεση πέρασε στην αρμοδιότητα της Πυροσβεστικής, έχουν περάσει 28 χρόνια. Σε αυτό το διάστημα, η ανάγκη για ειδικό σχεδιασμό σε περιοχές με δύσκολη πρόσβαση θα έπρεπε να έχει αντιμετωπιστεί με συγκεκριμένες προβλέψεις για την έγκαιρη προσέγγιση των επίγειων δυνάμεων, την αξιοποίηση των εναέριων μέσων και τον συντονισμό όλων των διαθέσιμων πόρων.
Η σημερινή εικόνα στην Τραπεζίτσα επαναφέρει επομένως το ζήτημα της επιχειρησιακής ετοιμότητας. Όχι σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά πάνω στο πεδίο, εκεί όπου κάθε καθυστέρηση μπορεί να μετατρέψει μια αρχική εστία σε ανεξέλεγκτο μέτωπο.
Η φωτιά εγκαταλείφθηκε- Υπήρξε υποτίμηση
Σύμφωνα με πρώην αξιωματικό της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, με πολυετή εμπειρία στη διαχείριση δασικών πυρκαγιών, η εικόνα στην Τραπεζίτσα εγείρει σοβαρά ζητήματα επιχειρησιακού σχεδιασμού. Όπως επισημαίνει, η δυσκολία πρόσβασης στην περιοχή ήταν γνωστή και δεν αποτελεί απρόβλεπτη συνθήκη που προέκυψε με την εκδήλωση της πυρκαγιάς. Η φωτιά, όπως εκτιμά, αφέθηκε ουσιαστικά να εξελιχθεί σε ένα σημείο όπου η προσέγγιση των επίγειων δυνάμεων ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Ακόμα και τα εναέρια μέσα που πετούσαν πάνω από το σημείο και επιχειρούσαν δεν κατάφερναν να φτάσει το νερό στη φωτιά, καθώς εξατμιζόταν πριν προλάβει να αγγίξει το έδαφος. Η φωτιά εγκαταλείφθηκε από τις αρμόδιες αρχές με αποτέλεσμα να μην σβήνει μέχρι και σήμερα. Δημιουργήθηκαν πολλές εστίες λόγω της καθυστέρησης, υποτίμησης και εγκατάλειψη της.
Η αποτελεσματικότητα μιας δασικής πυρκαγιάς κρίνεται σε μεγάλο βαθμό από τις πρώτες ώρες. Η έγκαιρη αναγνώριση της συμπεριφοράς της φωτιάς, η δυνατότητα προσέγγισης, η ανάπτυξη των επίγειων δυνάμεων και η σωστή αξιοποίηση των εναέριων μέσων αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους της επιχείρησης.
Στην περίπτωση μιας περιοχής όπως η Τραπεζίτσα, όπου το φυσικό ανάγλυφο περιορίζει εκ των πραγμάτων τις δυνατότητες πρόσβασης, ο σχεδιασμός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η πρόληψη δεν αφορά μόνο τις αντιπυρικές ζώνες και τις περιπολίες. Αφορά και την προετοιμασία για το πώς θα επιχειρήσουν οι δυνάμεις όταν η φωτιά εκδηλωθεί.
Πρώην υψηλόβαθμοι δασικοί υπάλληλοι, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν τεθεί υπόψη μας, περιγράφουν διαφορετική επιχειρησιακή προσέγγιση για την αντιμετώπιση πυρκαγιών σε δύσβατα δάση. Μεταξύ άλλων, αναφέρονται στην ανάγκη άμεσης ανάπτυξης δυνάμεων, στην προσέγγιση από ήδη καμένη πλευρά όπου αυτό είναι επιχειρησιακά εφικτό και στην προσπάθεια περιορισμού των άκρων του μετώπου πριν αυτό λάβει μεγαλύτερες διαστάσεις.
Οι εκτιμήσεις αυτές δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη ότι στην Τραπεζίτσα εφαρμόστηκε λανθασμένη τακτική. Αναδεικνύουν όμως την ανάγκη να αποτιμηθούν με στοιχεία οι επιχειρησιακές επιλογές που έγιναν από την πρώτη στιγμή.
Η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των πυροσβεστών, των οχημάτων ή των εναέριων μέσων που κινητοποιήθηκαν. Βρίσκεται στο κατά πόσο αυτά τα μέσα μπορούσαν να αξιοποιηθούν αποτελεσματικά στο συγκεκριμένο ανάγλυφο και στον χρόνο που απαιτούσε η εξέλιξη της φωτιάς.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο ζήτημα που αφήνει πίσω της η πυρκαγιά πώς ένας χώρος γνωστός επί δεκαετίες για τη δυσκολία πρόσβασής του αντιμετωπίζεται επιχειρησιακά όταν ξεσπά μια μεγάλη πυρκαγιά;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς ότι «η περιοχή είναι δύσβατη». Αν η δυσβατότητα είναι γνωστή, τότε ακριβώς γι’ αυτό απαιτείται ειδικός σχεδιασμός. Η επιχειρησιακή ετοιμότητα δοκιμάζεται κυρίως εκεί όπου η πρόσβαση είναι δύσκολη, όχι εκεί όπου η επέμβαση είναι εύκολη.
Η οικολογική διάσταση καθιστά το ζήτημα ακόμη σοβαρότερο. Η Τραπεζίτσα βρίσκεται σε περιοχή ιδιαίτερης φυσικής αξίας και η απώλεια χιλιάδων στρεμμάτων δασικής έκτασης δεν είναι μια απλή στατιστική καταγραφή. Πρόκειται για απώλεια δασικού πλούτου και ενδιαιτημάτων, οι συνέπειες της οποίας θα φανούν πολύ μετά την κατάσβεση της φωτιάς.
Γι’ αυτό και η αποτίμηση της πυρκαγιάς δεν πρέπει να περιοριστεί στην καταγραφή των καμένων εκτάσεων και των δυνάμεων που επιχειρούν. Χρειάζεται να εξεταστεί ο επιχειρησιακός σχεδιασμός πριν από την πυρκαγιά, η εφαρμογή του κατά την εκδήλωσή της και η αποτελεσματικότητα των επιλογών που έγιναν στις κρίσιμες πρώτες ώρες.
