Η «Τεχνητή Νοημοσύνη στη Δικαιοσύνη» ήταν το θέμα της ημερίδας που διοργάνωσε το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών στο αμφιθέατρο του υπουργείου Δικαιοσύνης.
Κατά την έναρξη των εργασιών της ημερίδας, ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας, αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στις τεράστιες δυνατότητες, αλλά και δυνητικούς κινδύνους από την εφαρμογή τεχνολογιών AI στη Δικαιοσύνη, στην ανάγκη ύπαρξης σαφούς κανονιστικού πλαισίου που θα διέπει την τεχνητή νοημοσύνη στην απονομή της Δικαιοσύνης, χωρίς να θίγεται ο πυρήνας της δικαιοδοτικής λειτουργίας και να υποκαθίσταται η ανθρώπινη κρίση.
Επίσης, αναφέρθηκε στα πεδία όπου ήδη εφαρμόζουμε τεχνολογίες AI στη Δικαιοσύνη κυρίως για συλλογή και επεξεργασία στοιχείων.
Από την πλευρά της η υπηρεσιακή γραμματέας του υπουργείου Δικαιοσύνης Βίκυ Γιαβή επισήμανε ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει εντάξει στο Σχέδιο Δράσης του σημαντικά έργα τεχνητής νοημοσύνης, τα οποία αποτελούν καινοτομίες, με στόχο την επιτάχυνση απονομής του δικαίου.
Ο αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας και πρόεδρος της Διαρκούς Επιστημονικής επιτροπής του υπουργείου Δικαιοσύνης, με αντικείμενο την εξέταση των επιπτώσεων στο δικαστικό σύστημα της εισαγωγής της τεχνητής νοημοσύνης Κωνσταντίνος Κουσούλης επισήμανε την αναγκαιότητα δημιουργίας της «ψηφιακής δικογραφίας» που θα ακολουθεί κάθε υπόθεση μέχρι την έκδοση της αμετάκλητης απόφασης.
Την ημερίδα συντόνισε η πρόεδρος του τριμελούς συμβουλίου διεύθυνσης του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών Χρυσούλα Ανδρεάδου και στους επιμέρους κύκλους εργασιών προήδρευσαν η αντεπίτροπος επικρατείας των τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων Αγγελική Παπαναγιώτου και η δικηγόρος και εξωτερική συνεργάτης του Πανεπιστημίου Αιγαίου Σοφία Παπαδημητρίου.
Οι θέσεις των εισηγητών
Κωνσταντίνα Σκούρα
Η πάρεδρος του ΣτΕ Κωνσταντίνα Σκούρα, ανέφερε:
Το έργο της αναβάθμισης του ΟΣΔΔΥ ΔΔ χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ και προφανώς υπόκειται σε όλους τους σχετικούς περιορισμούς και ελέγχους για τη λήψη της απαραίτητης χρηματοδότησης. Στο πλαίσιο αυτό έχουμε την πολύτιμη βοήθεια του Υπουργείου Δικαιοσύνης και ειδικότερα της Επιτελικής Δομής ΕΣΠΑ του Υπουργείου, η οποία μας κατευθύνει σε όλα τα διαδικαστικά ζητήματα
Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να μνημονεύσουμε ειδικώς δύο πολύ σημαντικές προσθήκες:
α) η Γενική Επιτροπεία της Επικρατείας θα χρησιμοποιεί στο εξής το ΟΣΔΔΥ ΔΔ και θα αναπτυχθούν ειδικές εφαρμογές για την κάλυψη των δικών της υπηρεσιακών αναγκών.
β) αναπτύσσεται για πρώτη φορά εντός του ΟΣΔΔΥ ΔΔ εφαρμογή για τη διαχείριση των υποθέσεων του ΑΕΔ, το οποίο μέχρι σήμερα δεν διαθέτει ηλεκτρονική διαχείριση υποθέσεων. Εννοείται ότι η απόφαση αυτή ελήφθη κατόπιν συνεννόησης και με τις άλλες δικαιοδοσίες, τον ΑΠ και το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Εν συνεχεία, θα μου επιτρέψετε να παρουσιάσω πολύ συνοπτικά κάποιες από τις νέες λειτουργίες που θα προσφέρει το ΟΣΔΔΥ ΔΔ και αποβλέπουν ασφαλώς στη διευκόλυνση και βελτίωση της εργασίας όλων των χρηστών του συστήματος: των δικαστικών λειτουργών, των δικαστικών υπαλλήλων και όλων των γραμματειών και, ασφαλώς, των δικηγόρων και των διαδίκων και εν γένει του κοινού που μπορεί να απευθυνθεί στα δικαστήρια.
Πρώτον θα έχουμε πλέον μία πλήρη και ανεπτυγμένη εφαρμογή μητρώου που θα μας επιτρέπει να διαχειριζόμαστε ηλεκτρονικά τους υπηρεσιακούς φακέλους δικαστικών λειτουργών και υπαλλήλων.
Ακολούθως θα έχουμε πλέον και εφαρμογή, όπου θα καταγράφονται τα πάγια της υπηρεσίας με βασικότερα όλων ασφαλώς τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές που θα λάβουμε.
Θα υπάρχει ακόμη νέα εφαρμογή για την επιθεώρηση των δικαστικών λειτουργών και των δικαστηρίων, θα μπορεί δηλαδή και αυτή η διαδικασία να διεξαχθεί ηλεκτρονικά.
Ειδική αναφορά πρέπει να γίνει στην επίτευξη της πλήρως αποϋλοποιημένης διαδικασίας. Δηλαδή, από την ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφου, η οποία ασφαλώς υπάρχει ήδη και είναι διαθέσιμη σε όλους τους χρήστες, μέχρι την έκδοση της απόφασης, όλα τα στάδια της υποθέσεως θα μπορούν να διεξαχθούν και ηλεκτρονικά. Προφανώς, η διαδικασία αυτή είναι ήδη εφικτή σε μεγάλο βαθμό, αυτό που πρέπει και θα συμπληρωθεί με το νέο έργο είναι η δυνατότητα κατάθεσης σχετικών στοιχείων από τους διαδίκους, και ασφαλώς του φακέλου της Διοικήσεως, ηλεκτρονικά. Εφόσον παρέχεται και αυτή η δυνατότητα, τότε ο ηλεκτρονικός φάκελος της υποθέσεως θα είναι πλήρης και οι δικαστές και οι υπάλληλοι αλλά και οι διάδικοι θα μπορούν να συμβουλεύονται αυτόν και μόνον, χωρίς να χρειάζεται να ανατρέχουν σε φυσικά έγγραφα.
Χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης θα γίνεται στην ενημέρωση του καθ’ ύλην ευρετηρίου της νομολογίας του ΣτΕ και των διοικητικών δικαστηρίων, όπως και στην ανωνυμοποίηση των αποφάσεων, ούτως ώστε να τίθενται στη διάθεση του κοινού.
Ένα μεγάλο μέρος της εφαρμογής αφορά τους δικηγόρους, το ΝΣΚ, τους διαδίκους εν γένει. Ένας από τους βασικούς σκοπούς αυτού του έργου είναι να παρέχει καλύτερες υπηρεσίες στο κοινό. Συνεπώς στο πλαίσιο αυτό οργανώνεται πλέον ηλεκτρονικά η επικοινωνία των διαδίκων με τα δικαστήρια: θα μπορούν να υποβάλλουν ηλεκτρονικά μηνύματα και αιτήσεις και να λαμβάνουν ηλεκτρονικά τις απαντήσεις της Γραμματείας. Επίσης, οι δικηγόροι θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν συνολικά τις υποθέσεις τους μέσα από την ηλεκτρονική θυρίδα τους. Ειδικώς με το ΝΣΚ έχει σχεδιαστεί χωριστή διαλειτουργικότητα, η οποία επιτρέπει την κατάθεση ενδίκων βοηθημάτων και μέσων από τους φορείς του Δημοσίου που εκπροσωπούνται από το ΝΣΚ αλλά και την επίδοση αποφάσεων και κλήσεων προς το Δημόσιο.
Μία άλλη πολύ σημαντική πτυχή του έργου αυτού είναι τα στατιστικά στοιχεία και πλέον θα αποκτήσει η διοικητική δικαιοσύνη τα εργαλεία που θα της επιτρέπουν την ταχεία εξαγωγή στατιστικών στοιχείων με ακρίβεια.
Τέλος, μια πολύ σημαντική πτυχή του νέου έργου είναι η ασφάλεια του συστήματος και η τήρηση των απαιτήσεων του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Για τις ανάγκες αυτές έχει συναφθεί διακριτή σύμβαση, η οποία αποβλέπει να εξασφαλίσει την τήρηση όλων των απαιτούμενων όρων και προϋποθέσεων για την ασφάλεια του συστήματος.
Επαμεινώνδας Τρουλινός
Ο εφέτης Διοικητικών Δικαστηρίων Επαμεινώνδας Τρουλινός, μεταξύ των άλλων, ανέφερε:
Επισημάνθηκε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να είναι ένας αποτελεσματικός βοηθός για τον δικαστή που υπηρετεί στα Διοικητικά Πρωτοδικεία και στα Διοικητικά Εφετεία της χώρας, ο οποίος -σ’ αντίθεση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες- δεν έχει κάποιον βοηθό. Για παράδειγμα θα μπορούσε να βοηθήσει στην ταξινόμηση (και τον συσχετισμό) των εγγράφων που υποβάλουν οι διάδικοι στους ψηφιακούς φακέλους δικογραφίας / στην κατηγοριοποίηση των συναφών υποθέσεων / στην αυτόματη περίληψη δικαστικών αποφάσεων αλλά και των πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων.
Επίσης για τους διαδίκους που παρίστανται αυτοπροσώπως, θα μπορούσε ν’ αναπτυχθεί μια εφαρμογή που θα διευκολύνει την πρόσβαση στην Διοικητική Δικαιοσύνη.
Τονίστηκαν τρία ζητήματα που αξίζουν την προσοχή μας:
1) Το πρόβλημα που έχουν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα το αποτέλεσμα που παράγουν να είναι σε κάποιες περιπτώσεις ασυναρτησίες ή κατασκευασμένα γεγονότα [χρησιμοποιείται ευρέως ο όρος «παραισθήσεις» (hallucinations), αλλά αυτό είναι μια τάση ανθρωπομορφισμού των μηχανών].
2) Μολονότι το αφήγημα είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη μας καταλαβαίνει, οι άνθρωποι που χειρίζονται τέτοια συστήματα χρειάζονται εκπαίδευση τόσο για την κατάλληλη διατύπωση των ερωτημάτων (prompt engineering), όσο και για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
3) Αυτή την στιγμή αναπτύσσονται οι ευφυείς πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (AI agents), που θα μπορούν να μιμηθούν την προσωπικότητά μας και να ενεργήσουν για λογαριασμό μας. Θα πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι οι άνθρωποι ελέγχουν αυτούς τους ευφυείς πράκτορες και όχι τ’ ανάποδο και επιπλέον θα πρέπει να γνωρίζουμε -όταν έχουμε διάδραση στον ψηφιακό κόσμο- αν από την άλλη πλευρά είναι ένα μηχάνημα που προσομοιώνει άνθρωπο ή ένας πραγματικός άνθρωπος. Συνεπώς, κατά την εκδίκαση μιας υπόθεσης θα πρέπει να είναι γνωστό αν οι διάδικοι ή το δικαστήριο χρησιμοποιούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Εν κατακλείδι, διατυπώθηκε η γνώμη ότι είναι ασφαλέστερο για τα δικαστήρια, τέτοια εργαλεία ν’ αναπτύσσονται, να ενσωματώνονται και να χρησιμοποιούνται εντός του πληροφοριακού συστήματος και όχι αυτοβούλως. Τέλος, υποστηρίχθηκε ότι η μετάβαση των δικαστηρίων στον ψηφιακό χώρο, είναι μια μετάβαση σ’ έναν χώρο δυνατοτήτων, όπου θα χρειαστούμε την υπολογιστική δύναμη των μηχανών για να διαχειριστούμε τον τεράστιο όγκο των δεδομένων, ωστόσο τις όποιες λύσεις θα πρέπει να τις επιλέξουν άνθρωποι με σύνεση.
Λίλιαν Μήτρου
Στην παρέμβασή της η Λίλιαν Μήτρου, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και δικηγόρος, επεσήμανε τις υποχρεώσεις που συνεπάγεται και την επίγνωση που απαιτεί η χρήση παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (ChatGPT, Gemini κα.) από τους δικαστές σε ατομικό επίπεδο. Υπογράμμισε την αδιαφάνεια που χαρακτηρίζει τα συστήματα ΤΝ και την δυσχέρεια να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική «ανθρώπινη παρέμβαση» και η αξιολόγηση των πορισμάτων και των συστάσεων που προκύπτουν από τη χρήση τέτοιων συστημάτων.
Τέλος τόνισε ότι τα αρμόδια όργανα και φορείς θα πρέπει να κατανοήσουν τα ειδικότερα ζητήματα που τίθενται στο πλαίσιο της διοίκησης και της απονομής της δικαιοσύνης και να προτείνουν αντίστοιχες λύσεις και ρυθμίσεις.
Στάθης Ασθενίδης
Ο διευθύνων σύμβουλος της Κοινωνίας της Πληροφορίας Στάθης Ασθενίδης, μεταξύ των άλλων, ανέφερε:
Η αναζήτηση λύσεων στις δυσλειτουργίες της Δικαιοσύνης με τη βοήθεια των επιτευγμάτων της τεχνολογίας δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να θέσει σε κίνδυνο κατακτήσεις γενεών σε ζητήματα που αφορούν στην απονομή της δικαιοσύνης με βάση τις αρχές της δημοκρατίας, της διαφάνειας, της δίκαιης δίκης.
Η Δικαιοσύνη είναι και πρέπει να παραμείνει ανθρωποκεντρική . Δεν θα υπάρχουν αλγόριθμοι που θα εκδίδουν δικαστικές αποφάσεις , το λέω έτσι απλά και ξεκάθαρα για να μη δημιουργούνται εντυπώσεις. Ποια είναι λοιπόν αυτά τα έργα που υλοποιούνται :
Αναβάθμιση του Συστήματος Τήρησης των Αρχείων των Δικαστηρίων
Αναβάθμιση και επέκταση υποδομών ΤΠΕ τομέα Δικαιοσύνης
III. Ψηφιοποίηση Αρχείων Δεδομένων του υπουργείου Δικαιοσύνης ( 300 εκατομμύρια σελίδες)
Υπηρεσίες Τηλεδιάσκεψης σε Δικαστήρια και Σωφρονιστικά Καταστήματα και παροχή Υπηρεσιών Ενημέρωσης της πορείας των πινακίων και των εκθεμάτων και των Δικαστηρίων (Ηλεκτρονικό Πινάκιο)
Αλληλεπιδραστικές ψηφιακές υπηρεσίες διαχείρισης πόρων, δομών και δεδομένων προδικασίας – on line ενημέρωση φορέων, δικηγόρων, πολιτών (ΔΣΑ)
Συμφωνούμε όλοι νομίζω σήμερα ότι η επιτάχυνση στο χώρο της Δικαιοσύνης μέσω του ψηφιακού μετασχηματισμού θα βοηθήσει την ταχύτητα στην έκδοση αποτελεσμάτων , στο να γίνει η Δικαιοσύνη πιο φιλική και πιο προσβάσιμη, η ταχύτητα επιπροσθέτως στη Δικαιοσύνη θα λειτουργήσει και ως επιταχυντής στην οικονομία και νομίζω μπορούμε να το καταλάβουμε όλοι αυτό.
Η βελτίωση της διοικητικής διαδικασίας, η επίλυση εκκρεμοτήτων θα βοηθήσει και στο κομμάτι των επενδύσεων και της διευθέτησης ζητημάτων που χρονίζουν και θα δώσουν ώθηση στο αναπτυξιακό πεδίο και στη διεύρυνση του κύκλου της ευημερίας για τους πολίτες.
Δημήτρης Γερογιάννης
Κατά την εισήγηση του ο Δημήτρης Γερογιάννης πρόεδρος του ομίλου τεχνητής νοημοσύνης Al Catalyst ανέπτυξε τα παρακάτω θέματα:
- οι τεχνολογικές προκλήσεις που φέρνει η ΤΝ στην εργασία και πώς αυτό επηρεάζει την Δικαιοσύνη,
- οι δεξιότητες που θα χρειαστούν,
- τα ρίσκα που υπάρχουν, και από θέματα ασφάλειας και η ανάγκη για ένα ισορροπημένο ρυθμιστικό πλαίσιο ακούγοντας τις ανάγκες της αγοράς και
- η ανάγκη να δημιουργηθεί ένα οικοσύστημα ΤΝ ισχυρό και πώς o ai catalyst βοηθά
Ανταλλαγή απόψεων
Στο πλαίσιο της συζήτησης που ακολούθησε οι κ.κ. Άρης Δημητριάδης και Στέφανος Βιτωράτος, απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις της συντονίστριας του πάνελ Σοφίας Παπαδημητρίου, αναφέρθηκαν σε επιμέρους θέματα ηθικής που σχετίζονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, υπό το πρίσμα, ιδίως, των δικηγόρων – ως συλλειτουργών της δικαιοσύνης – αλλά και των εταιρειών, ενδεικτικά:
Διασφάλιση διαφάνειας ως προς τις απαιτήσεις επισήμανσης και ιχνηλασιμότητας του λογισμικού ΤΝ, διασφάλιση της ισότητας και της διαφορετικότητας των χρηστών ΤΝ προς αποφυγή οιασδήποτε μεροληψίας και προκατάληψης, ανθεκτικότητα των συστημάτων που θα εγγυάται την ασφάλεια των χρηστών, καθώς και διασφάλιση υπευθυνότητας μέσα από τη δυνατότητα ελέγχου του σχεδιασμού και της χρήσης ΤΝ. Κατά κοινή παραδοχή των συμμετεχόντων στη συζήτηση, η χρήση τεχνητής νοημοσύνης στη δικαιοσύνη παρουσιάζει σημαντικές ευκαιρίες, αλλά ταυτόχρονα ενέχει σοβαρούς κινδύνους, τόσο σε θεσμικό, όσο και σε τεχνικό επίπεδο.
Πιο συγκεκριμένα, η χρήση της νέας αυτής τεχνολογίας μπορεί να βελτιώσει ή/και να αναμορφώσει: α) τη δυνατότητα πρόσβασης στη δικαιοσύνη, β) την επικοινωνία των δικαστηρίων μεταξύ τους, αλλά και την επικοινωνία με τους λοιπούς λειτουργούς της δικαιοσύνης (π.χ. δικηγόρους), γ) την οργάνωση των δικαστηρίων και τέλος δ) τη διαδικασία της στενά εννοούμενης απονομής της δικαιοσύνης, ούσα αρωγός των δικαστών.
Σε κάθε μία από τις παραπάνω περιπτώσεις που μπορεί να υιοθετηθούν διαφορετικά συστήματα ΤΝ, θα πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα θεσμικά και τεχνικά αντισταθμίσματα-εγγυήσεις, ήδη από τον σχεδιασμό των συστημάτων αυτών ή κατά την προμήθειά τους, ώστε να διασφαλιστεί η διαφάνεια, η αποφυγή προκαταλήψεων και η ευρύτερη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου. Αναδεικνύεται έτσι η ανάγκη για ένα σαφές ρυθμιστικό και εποπτικό πλαίσιο, διαφανείς και ελεγκτέους αλγορίθμους, καθώς και η ανάγκη κατάρτισης των δικαστικών λειτουργών και του διοικητικού προσωπικού της δικαιοσύνης.
Σε κάθε περίπτωση, γίνεται εμφανές ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δικαιοσύνης, υπό την προϋπόθεση ότι χρησιμοποιείται με υπευθυνότητα και επίγνωση των ορίων της, αλλά επ’ ουδενί δεν θα πρέπει να καταστήσει τους δικαστές απλούς ελεγκτές των αποτελεσμάτων της.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Παρουσιάζεται το νέο πληροφοριακό σύστημα των Δικηγορικών Συλλόγων
Ξεκλειδώνουν οι ψηφιακές υπογραφές 27.000 δικηγόρων: Τι προβλέπει η διαδικασία ανανέωσης
