Νέο κεφάλαιο στην ποινική διερεύνηση των παρακολουθήσεων με κατασκοπευτικά λογισμικά – Ο ρόλος των έξι μηνυόμενων και η δραστηριότητα της NSO στην Ελλάδα
Μήνυση στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών κατέθεσε ο δημοσιογράφος και πρώην ευρωβουλευτής Στέλιος Κούλογλου, ζητώντας την παρέμβαση της Δικαιοσύνης για την παρακολούθηση του κινητού του τηλεφώνου μέσω του κατασκοπευτικού λογισμικού Pegasus. Ο κ. Κούλογλου προσήλθε στην Εισαγγελία συνοδευόμενος από τον δικηγόρο του, Ζαχαρία Κεσσέ, καταθέτοντας στοιχεία σχετικά με την παγίδευση της συσκευής του με το λογισμικό της ισραηλινής εταιρείας NSO.
Η μήνυση αφορά τα αδικήματα της παραβίασης του απορρήτου τηλεφωνικής επικοινωνίας και προφορικής συνομιλίας, της παράνομης πρόσβασης σε σύστημα πληροφοριών ή σε δεδομένα και της παράβασης του νόμου περί προσωπικών δεδομένων.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη μήνυση, η παρακολούθηση φέρεται να πραγματοποιήθηκε σε δύο διαφορετικές χρονικές περιόδους, οι οποίες συνέπεσαν με κρίσιμες συνεδριάσεις της Εξεταστικής Επιτροπής PEGA του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ο Στέλιος Κούλογλου συμμετείχε στην Επιτροπή ως αναπληρωματικό μέλος, ενώ αντικείμενό της ήταν ακριβώς η διερεύνηση της χρήσης κατασκοπευτικών λογισμικών στην Ευρώπη, μεταξύ των οποίων το Pegasus και το Predator. Όπως και στην περίπτωση του Θανάση Κουκάκη, η διαπίστωση της επιμόλυνσης έγινε μετά από εξέταση της συσκευής του από το εργαστήριο Citizen Lab του Πανεπιστημίου του Τορόντο.
Οι δύο «μολύνσεις» και οι κρίσιμες συμπτώσεις
Το χρονικό… κουβάρι της παρακολούθησης Κούλογλου ξετυλίγεται με αφετηρία τη συμμετοχή του στην Εξεταστική Επιτροπή PEGA του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η Επιτροπή συστάθηκε τον Μάρτιο του 2022 με αντικείμενο τη διερεύνηση καταγγελιών για τη χρήση του Pegasus και άλλων αντίστοιχων λογισμικών παρακολούθησης, ενώ ο Έλληνας ευρωβουλευτής συμμετείχε σε αυτή ως αναπληρωματικό μέλος από τις 24 Μαρτίου 2022 έως τις 18 Ιουλίου 2023.
Ακριβώς σε αυτή την περίοδο τοποθετούνται, σύμφωνα με το πόρισμα της ανάλυσης του Citizen Lab, οι δύο επιθέσεις στο κινητό του. Όπως αναφέρεται στη μήνυση, η εγκληματολογική εξέταση της συσκευής έδειξε ίχνη μόλυνσης από το λογισμικό Pegasus περί τις 21 Οκτωβρίου 2022, καθώς και στις 6 και 7 Μαρτίου 2023. Πρόκειται για δύο χρονικά σημεία στα οποία, κατά τον εγκαλούντα, η δραστηριότητα της PEGA γύρω από το ελληνικό σκέλος του σκανδάλου των υποκλοπών βρισκόταν σε ιδιαίτερα κρίσιμη φάση.
Η πρώτη μόλυνση τοποθετείται χρονικά στις 21 Οκτωβρίου 2022. Είχε προηγηθεί, στις 8 Σεπτεμβρίου, ειδική συνεδρίαση της PEGA για την Ελλάδα, με αντικείμενο τις καταγγελίες για παρακολουθήσεις δημοσιογράφων και πολιτικών προσώπων. Σύμφωνα με όσα αναπτύσσονται στη μήνυση, την περίοδο εκείνη είχαν ήδη αρχίσει οι προπαρασκευαστικές εργασίες για την περαιτέρω διερεύνηση της ελληνικής υπόθεσης, ενώ ο Σ. Κούλογλου, λόγω της ιδιότητάς του, είχε πρόσβαση σε υλικό της Επιτροπής και βρισκόταν σε επικοινωνία με πρόσωπα που συνδέονταν με τις εργασίες της. Ο ίδιος επισημαίνει μάλιστα ότι η μόλυνση της συσκευής του δεν θα μπορούσε, εφόσον το Pegasus είχε αποκτήσει πλήρη πρόσβαση στο τηλέφωνο, να περιοριστεί στην παρακολούθηση της προσωπικής του δραστηριότητας. Όπως υποστηρίζει, μέσω της συσκευής μπορούσαν δυνητικά να αποκαλυφθούν επικοινωνίες με ευρωβουλευτές, δημοσιογράφους και πηγές, καθώς και πληροφορίες σχετικές με τις εργασίες της PEGA.
Η δεύτερη επιμόλυνση καταγράφηκε στις 6 και 7 Μαρτίου 2023, δηλαδή ακριβώς την περίοδο κατά την οποία η έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ελληνική υπόθεση των παρακολουθήσεων βρισκόταν ξανά σε πλήρη εξέλιξη.
Τις ίδιες ημέρες η εισηγήτρια της PEGA, Ολλανδή ευρωβουλευτής Sophie in ’t Veld, βρισκόταν στην Αθήνα στο πλαίσιο αποστολής της Επιτροπής LIBE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε από τις 6 έως τις 8 Μαρτίου 2023 και περιλάμβανε συναντήσεις με εκπροσώπους της ελληνικής κυβέρνησης, ανεξάρτητες αρχές, δικαστικές και εισαγγελικές λειτουργούς, δημοσιογράφους και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Στις 7 Μαρτίου, ημερομηνία που συμπίπτει με μία από τις ενδείξεις μόλυνσης της συσκευής του Σ. Κούλογλου, η Sophie in ’t Veld είχε, σύμφωνα με τη μήνυση, επαφές που αφορούσαν ευθέως την υπόθεση των παρακολουθήσεων στην Ελλάδα.
Τα έξι πρόσωπα στο επίκεντρο
Yaron Shohat: Κατά τη μήνυση, εμφανίζεται ως ο άνθρωπος που βρισκόταν στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας της NSO κατά μέρος της επίμαχης περιόδου. Συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι διετέλεσε CEO από τον Αύγουστο του 2022 και ότι παρέμεινε επικεφαλής έως τον Μάρτιο του 2023 — χρονικό διάστημα που καλύπτει και τις δύο καταγεγραμμένες μολύνσεις του κινητού του Κούλογλου.
Shalev Hulio: Συνιδρυτής και επί σειρά ετών διευθύνων σύμβουλος της NSO. Σύμφωνα με το ιστορικό που παρατίθεται στη μήνυση, παρέμεινε σε καίριο διοικητικό ρόλο και μετά την αποχώρησή του από τη θέση του CEO, ενώ για μέρος της εξεταζόμενης περιόδου εμφανίζεται σε ανώτερη διοικητική θέση στον όμιλο.
Omri Lavie: Έτερος συνιδρυτής της NSO και πρόσωπο με μακρά παρουσία στη διοικητική δομή των εταιρειών του ομίλου. Η μήνυση αναφέρεται ειδικά στη θέση και στις μεταβολές του εταιρικού του ρόλου κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
Shmuel Sunray: Κατονομάζεται επίσης μεταξύ των εγκαλουμένων, με το δικόγραφο να τον εντάσσει στη διοικητική δομή της NSO κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα και να εξετάζει τη θέση του σε συνδυασμό με τις εταιρικές αλλαγές που σημειώθηκαν στον όμιλο.
Yuval Karniel: Νομικός και μέλος του διοικητικού μηχανισμού της εταιρείας, ο οποίος εμφανίζεται να συμμετέχει στη διοίκηση κατά μέρος της επίμαχης περιόδου.
Anthony Levy: Πρόσωπο με διοικητική παρουσία σε εταιρείες του ομίλου NSO/Osy Technologies κατά την περίοδο που εξετάζεται.
Tο κατασκοπευτικό λογισμικό Pegasus
Στην μήνυση περιγράφεται συνοπτικά ο τρόπος λειτουργίας του κατασκοπευτικού λογισμικού Pegasus: «…διαφέρει ουσιωδώς από τις συνήθεις κακόβουλες εφαρμογές που είναι γνωστές στο ευρύ κοινό. Πρόκειται για λογισμικό ιδιαίτερα εξελιγμένης τεχνολογίας, το οποίο μπορεί να εγκατασταθεί σε μια κινητή συσκευή ακόμη και χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε ενέργεια από τον χρήστη, εκμεταλλευόμενο άγνωστες έως τότε αδυναμίες ασφαλείας (zero-day vulnerabilities) του λειτουργικού συστήματος, μέσω επιθέσεων μηδενικής αλληλεπίδρασης (zero-click exploits), κατά τις οποίες το κατασκοπευτικό λογισμικό εγκαθίσταται στη συσκευή του θύματος, αόρατα, αυτόματα και χωρίς να απαιτείται η οποιαδήποτε εκ μέρους του ενέργεια».
Ακριβώς λόγω των δυνατοτήτων αυτών, το Pegasus θεωρείται διεθνώς ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία ψηφιακής παρακολούθησης που έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα. Η εγκατάστασή του σε μια κινητή συσκευή καθιστά δυνατόν να αποκτηθεί πρόσβαση όχι μόνο στο αποθηκευμένο περιεχόμενό της, αλλά και στο μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής επικοινωνίας και επαγγελματικής δραστηριότητας του θύματος, παρακολουθώντας τον ακόμα και στις πιο προσωπικές του στιγμές και καταλύοντας κάθε έκφανση του ιδιωτικού του βίου».
NSO και Ελλάδα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά, υπό το φως της μήνυσης Κούλογλου, και το κεφάλαιο των επαφών της NSO με την Ελλάδα. Μια διαφορετική πτυχή αυτής της διαδρομής είχε περιγράψει ο δημοσιογράφος Τάσος Τέλλογλου, κατά την κατάθεσή του στις 18 Δεκεμβρίου 2025, στη δίκη για τις υποκλοπές ενώπιον του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών.
Η συγκεκριμένη δίκη αφορούσε το Predator και όχι την υπόθεση παρακολούθησης Κούλογλου μέσω Pegasus. Ωστόσο, η μαρτυρία Τέλλογλου περιείχε αναφορές και σε επαφές της ισραηλινής NSO με την ελληνική κυβέρνηση, φωτίζοντας το ευρύτερο παρασκήνιο γύρω από την παρουσία εταιρειών κατασκοπευτικού λογισμικού στη χώρα.
Σύμφωνα με την κατάθεσή του, οι επαφές της ελληνικής πλευράς με το οικοσύστημα του Ταλ Ντίλιαν είχαν προηγηθεί, με την NSO να μπαίνει “σφήνα” με τη δική της πρόταση. Κατά τη μαρτυρία του, πραγματοποιήθηκε συνάντηση στα τέλη του 2020, στην οποία τέθηκε επί τάπητος από την εταιρεία το ενδεχόμενο συμφωνίας government to government, με την ελληνική πλευρά να επιμένει για συμμετοχή ιδιωτών. Ο ίδιος είχε αποδώσει επίσης την τελική επιλογή του Predator αντί του Pegasus και σε οικονομικούς λόγους, αναφέροντας ότι το λογισμικό της Intellexa ήταν φθηνότερο από εκείνο της NSO.
