-
Ποια είναι τα τρία υπουργεία που είναι «πρωταθλητές» σε απόρρητες δαπάνες χωρίς επαρκή λογοδοσία
-
Τα ποσά που τελικά διαπανήθηκαν είναι αυξημένα σε σχέση με αυτά που είχαν δηλωθεί στον κρατικό προϋπολογισμό
-
Η “κορύφωση” τη διετία 2020 – 2021 και η… χρονική σύμπτωση με τις απόρρητες συμβάσεις του Predator
Των Βαγγέλη Τριάντη, Στάθη Μπαλτά
H ιστορία των μυστικών κονδυλίων στη χώρα μας είναι μια παλιά και… πονεμένη υπόθεση που μετρά πλέον αρκετές δεκαετίες. Τα τελευταία χρόνια έχει απασχολήσει ουκ ολίγες φορές τη δημόσια σφαίρα. Το dikastikoreportaz.gr ανοίγει τον φάκελο «μυστικά κονδύλια» ή, για να είμαστε απόλυτα ακριβείς, τις απόρρητες δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού.
Είναι τα κονδύλια τα οποία δαπανώνται κάθε χρόνο από υπηρεσίες για διάφορους λόγους. Από την υλοποίηση δημοσίων συμβάσεων έργου ή προμηθειών για λόγους εθνικής ασφαλείας, τις αμοιβές πληροφοριοδοτών τόσο εντός όσο και εκτός Ελλάδος, μέχρι και τη στήριξη Οργανισμών του εξωτερικού κρίσιμης σημασίας, όπως για παράδειγμα Πατριαρχεία κ.ά. Η δημοσιογραφική μας έρευνα επικεντρώθηκε στα έτη 2020-2024, βάζοντας στο “μικροσκόπιο” τα επίσημα στοιχεία του κρατικού προϋπολογισμού, όπως αυτά αναρτώνται στον ιστότοπο του υπουργείου Οικονομικών.
Επίσημα στοιχεία
Όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία, την περίοδο 2020-2024 δαπανήθηκαν συνολικά περί τα 434,594 εκατομμύρια ευρώ ως «απόρρητα έξοδα». Από αυτά, τα περισσότερα κατευθύνθηκαν σε τρία υπουργεία: το Προστασίας του Πολίτη, το Εξωτερικών και το Εθνικής Άμυνας. Μάλιστα ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, ειδικά στα υπουργεία Προστασίας του Πολίτη και Εθνικής Άμυνας, τα τελικά ποσά που δαπανήθηκαν ως «μυστικά κονδύλια» είναι πολύ περισσότερα από αυτά που αρχικά είχαν προϋπολογιστεί.
Μέσα από τα συγκεκριμένα δεδομένα εγείρονται κρίσιμα ερωτήματα για το πού κατευθύνθηκαν αυτά τα χρήματα. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός πως γι’ αυτά τα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ, ο έλεγχος και η λογοδοσία είναι σχεδόν μηδενικός.
Σε χώρες του εξωτερικού προβλέπονται συγκεκριμένες διαδικασίες και έλεγχος μέσω ειδικής επιτροπής στα Κοινοβούλια, όχι όμως στη χώρα μας. Όπως μας εξηγεί στην ο διευθυντής Ερευνών της εταιρείας εκπόνησης στρατηγικών ερευνών CP Consulting, Κώστας Πικραμένος, «στην Ελλάδα δεν υπάρχει κουλτούρα εθνικής ασφαλείας και η Βουλή των Ελλήνων δεν διαθέτει αντίστοιχη επιτροπή». Ας δούμε όμως στην προκειμένη περίπτωση τι αναφέρουν τα επίσημα στοιχεία του κρατικού προϋπολογισμού. Διότι οι αριθμοί μπορεί να μη λένε πάντα την αλήθεια, αλλά είναι σχεδόν αδύνατο να συσκοτίσουν την πραγματικότητα.
434.594.000 εκατομμύρια για μία πενταετία
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του προϋπολογισμού, από το 2019 και μετά τα μυστικά κονδύλια παρουσιάζουν μεγάλη αύξηση. Συγκεκριμένα, το 2019 ανήλθαν σε 79.763.000 εκατομμύρια ευρώ, ενώ το 2020 σε 97.143.000 εκατ. ευρώ και το 2021 σε 91,085 εκατ. ευρώ. Το 2022 οι απόρρητες δαπάνες μειώθηκαν σε ποσοστό 30% περίπου, αγγίζοντας τα 66.420.000 εκατ. ευρώ, για να εκτοξευθούν το 2023 σε 89.503.000 εκατομμύρια ευρώ και το 2024 σε 90.443.000 εκατ. ευρώ. Συνολικά την 5ετία 2020-2024, δηλαδή επί κυβέρνησης ΝΔ, το συνολικό ποσό που δαπανήθηκε για απόρρητες δαπάνες ανήλθε σε 434.594.000 εκατομμύρια ευρώ.
Μάλιστα, το ποσό αυτό είναι κατά πολύ αυξημένο σε σχέση με τα χρήματα που είχαν αρχικά προϋπολογιστεί για μυστικά κονδύλια. Συγκεκριμένα, για την ίδια περίοδο το ποσό που είχε προϋπολογιστεί ανήλθε σε 288.313.000 εκατομμύρια ευρώ. Δηλαδή τα ποσά που τελικά δόθηκαν για την κάλυψη απόρρητων εξόδων ήταν αυξημένα πάνω από 50% από αυτά που αρχικά είχαν προϋπολογιστεί. Ειδικότερα, το 2020, τα ποσά που είχαν προϋπολογιστεί στον κρατικό προϋπολογισμό για την κάλυψη απόρρητων δαπανών ανήλθαν σε 52.170.000 εκατομμύρια ευρώ. Το 2021 σε 54.252.000 εκατομμύρια ευρώ, το 2022 σε 49.532.000 εκατομμύρια ευρώ, το 2023 σε 55.470.000 εκατομμύρια ευρώ και το 2024 σε 71.889.000 εκατομμύρια ευρώ.
Από το σύνολο των μυστικών κονδυλίων, τη μερίδα του λέοντος για την πενταετία 2020-2024 καταλαμβάνει το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, με το συνολικό ποσό που δαπανήθηκε για απόρρητες δαπάνες να αγγίζει τα 160.922.000 εκατ. ευρώ. Συγκεκριμένα, το 2020 ανήλθαν σε 35.244.000 εκατ. ευρώ, το 2021 σε 24.812.000 εκατ. ευρώ, το 2022 σε 17.174.000 εκατ. ευρώ, το 2023 σε 41.008.000 εκατ. ευρώ και το 2024 σε 42.684.000 εκατ. ευρώ.
Σε ό,τι αφορά το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το συνολικό ποσό που δαπανήθηκε ως απόρρητα έξοδα για την περίοδο 2020-2024 ανήλθε σε 81.385.000 εκατ. ευρώ. Πιο αναλυτικά, το 2020 οι απόρρητες δαπάνες ανήλθαν σε 14.404.000 εκατ. ευρώ, το 2021 σε 27.504.000 εκατ. ευρώ, το 2022 σε 14.001.000 εκατ. ευρώ, το 2023 σε 14.596.000 εκατ. ευρώ και το 2024 σε 10.880.000 εκατ. ευρώ.
Αντίστοιχα, σε ό,τι αφορά το υπουργείο Εξωτερικών τα χρήματα που δαπανήθηκαν για «απόρρητα έξοδα» την περίοδο 2020-2024 ανήλθαν σε 91.057.000 εκατ. ευρώ. Ειδικότερα, το 2020 οι δαπάνες για απόρρητα έξοδα ανήλθαν σε 19.649.000 εκατ. ευρώ, το 2021 σε 15.476.000εκατ. ευρώ, το 2022 σε 17.495.000 εκατ. ευρώ, το 2023 σε 15.488.000 εκατ. ευρώ και το 2024 σε 23.462.000 εκατ. ευρώ.
Predator: Το «κρυφτό» των απόρρητων συμβάσεων
Χαρακτηριστικό παράδειγμα έλλειψης διαφάνειας και λογοδοσίας αποτελούν τα όσα ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια της δίκης για την υπόθεση των υποκλοπών στο Μονομελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, εισφέρθηκαν αποκαλυπτικά στοιχεία για τις σχέσεις εταιρειών που συνδέονται με το λογισμικό παρακολούθησης Predator και ελληνικών κρατικών φορέων
Κρίσιμο παράγοντα για τη διερεύνηση της σχέσης του ελληνικού κράτους με τις εταιρείες αυτές αποτέλεσαν τα δεδομένα σχετικά με τις συμβάσεις που είχαν συναφθεί μεταξύ των δύο πλευρών, τα οποία προέκυψαν τόσο από το πλήθος των αναγνωστέων εγγράφων όσο και από κρίσιμες μαρτυρικές καταθέσεις.
Σύμφωνα με τα αναγνωστέα έγγραφα της δίκης, από το 2018 έως το 2022 το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και η εταιρεία Krikel, συμφερόντων του καταδικασθέντος επιχειρηματία Γιάννη Λαβράνου, είχαν συνάψει επτά συμβάσεις, εκ των οποίων οι έξι χαρακτηρίστηκαν απόρρητες. Ουσιαστικά, η εταιρεία Krikel είχε αναδειχθεί από το 2018 σε βασικό προμηθευτή του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη.
Το «στήσιμο» του πυκνού δικτύου εταιρειών που συνδέονται με το λογισμικό παρακολούθησης αποδείχθηκε μια σύνθετη διαδικασία, η οποία απαιτούσε την εμπλοκή διαφόρων μεσαζόντων. Τελικά, η Intellexa εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα τον Μάρτιο του 2020 για την ανάπτυξη του παράνομου λογισμικού, καθώς και την εξαγωγή του σε τρίτες χώρες.
Η έρευνα – παρωδία για τις συμβάσεις του παράνομου λογισμικού
Κατά τη διάρκεια της δίκης των υποκλοπών, από πλήθος μαρτυρικών καταθέσεων αναφέρθηκε η εκτίμηση ότι οι συμβάσεις αγοράς και ανάπτυξης του λογισμικού Predator ήταν πολύ πιθανό να είναι κρυμμένες σε άλλες -άσχετες φαινομενικά- συμβάσεις. Πάντως, από τα στοιχεία που αποκαλύπτει η «Μ» και το dikastikoreportaz.gr φαίνεται ότι τα ποσά για απόρρητες δαπάνες “εκτοξεύονται” τη διετία 2020 – 2021, την περίοδο δηλαδή του “στησίματος” των υποδομών και της εκτεταμένης χρήσης του Predator στην Ελλάδα!
Όσον αφορά τις συμαβάσεις που σχετίζονται με το λογισμικό, στο επίκεντρο της ακροαματικής διαδικασίας βρέθηκε και ο έλεγχος που πραγματοποίησε η Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) σε συμβάσεις των εταιρειών Krikel και Intellexa με το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και την ΕΥΠ. Τη μεθοδολογία της συγκεκριμένης έρευνας παρουσίασε στη δική της κατάθεση η διοικήτρια της ΕΑΔ, Αλεξάνδρα Ρογκάκου.
Όπως ανέφερε, η Αρχή διενήργησε ελέγχους σε επτά συμβάσεις προκειμένου να διαπιστωθεί αν πίσω από τα παραστατικά, το φυσικό αντικείμενο και τις τεχνικές προδιαγραφές των έργων, υποκρυπτόταν το παράνομο λογισμικό παρακολούθησης Predator. Βέβαια, ούτε λίγο ούτε πολύ η κ. Ρογκάκου περιέγραψε μια επιφανειακή έρευνα, στην οποία έμειναν εκτός «κάδρου» τα στοιχεία των σχετιζόμενων φυσικών και νομικών προσώπων των συμβαλλόμενων μερών. Μάλιστα, η τότε αναπληρώτρια διοικήτρια της Αρχής άφησε αποσβολωμένους δικαστή και εισαγγελέα καθώς κατέθεσε ότι περίμενε να διαβάσει το ίδιο το όνομα του λογισμικού στις συγκεκριμένες συμβάσεις! «Δηλαδή ψάχνατε σύμβαση που να λέει “παράνομο λογισμικό Predator”;», ρώτησε ο πρόεδρος της έδρας, μη μπορώντας να πιστέψει τα όσα άκουσε για τη μεθοδολογία της έρευνας της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
«Μόνιμο φαινόμενο κακής δημοσιονομικής πρακτικής»
Η «Μ» επικοινώνησε με τον κ. Κώστα Πικραμένο, διευθυντή Ερευνών της εταιρείας εκπόνησης στρατηγικών ερευνών CP Consulting με έδρα τη Μασσαλία και παράλληλα εμπειρογνώμονα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για θέματα Υπηρεσιών Πληροφοριών και Πολιτικού Ισλάμ, ο οποίος παράλληλα έχει συγγράψει αρκετά βιβλία σχετικά με τις υπηρεσίες πληροφοριών και όχι μόνο, όπως το «Εθνική Ασφάλεια: Μύθοι και Πραγματικότητα» (Εκδόσεις Ινφογνώμων). Ερωτηθείς για την αύξηση στα κονδύλια που δαπανώνται για απόρρητες δαπάνες, ο κ. Πικραμένος περιέγραψε αρχικά τι είναι οι περιβόητες απόρρητες δαπάνες και τι αφορούν.
«Κατ’ αρχάς πρέπει να πούμε ότι οι απόρρητες δαπάνες (“μυστικά κονδύλια”) είναι πιστώσεις που περιλαμβάνονται στον τακτικό προϋπολογισμό, αν και είναι αρκετά δύσκολο να εντοπιστούν οι σχετικοί κωδικοί ανά φορέα. Τα υπουργεία Εξωτερικών, Εθνικής Άμυνας, Προστασίας του Πολίτη, Μετανάστευσης και Ασύλου, Κλιματικής Αλλαγής αλλά και η ΕΥΠ έχουν πιστώσεις ‘‘απόρρητων δαπανών’’. Οι εν λόγω δαπάνες πραγματοποιούνται για την υλοποίηση:
– Δημοσίων συμβάσεων έργου – προμηθειών που χαρακτηρίζονται ως απόρρητες, για λόγους εθνικής ασφαλείας.
– Αμοιβές πληροφοριοδοτών – πρακτόρων (στο εσωτερικό και στο εξωτερικό) για λόγους καταστολής εγκλήματος ή κατασκοπείας ή στήριξης της ελληνικής διπλωματίας.
– Ενεργητικών μέτρων (στήριξη Πατριαρχείων, ομογενειακών κοινοτήτων, δίκτυα απόδημου Ελληνισμού, δημοσίευση άρθρων σε ΜΜΕ κ.ά.)».
Ερωτηθείς γιατί οι απόρρητες δαπάνες κάθε έτος υπερβαίνουν τα ποσά που προϋπολογίζονται αρχικά, ο κ. Πικραμένος υποστηρίζει: «Οι πραγματικές απόρρητες δαπάνες ανά έτος συνήθως υπερβαίνουν τα ποσά που εντοπίζουμε στους αντίστοιχους κωδικούς του τακτικού προϋπολογισμού είτε λόγω έκτακτων αναγκών είτε λόγω κακής διαχείρισης (σπατάλης). Είναι ένα μόνιμο φαινόμενο κακής δημοσιονομικής πρακτικής που πρέπει επιτέλους να αντιμετωπιστεί με θεσμικό τρόπο».
«Δεν υπάρχει κουλτούρα εθνικής ασφαλείας»
Αν και οι απόρρητες δαπάνες κοστίζουν στον Έλληνα φορολογούμενο σχεδόν μισό δισ. ευρώ, εντούτοις δεν υπάρχει διαχείρισή τους με διαφάνεια και επαρκή λογοδοσία. Σε αντίθεση με χώρες του εξωτερικού, κανείς δεν γνωρίζει με σιγουριά πού πάνε αυτά τα κονδύλια, όπως επίσης και αν πράγματι δαπανώνται για τον σκοπό που προβλέπονται.
«Στις λεγόμενες ώριμες κοινοβουλευτικές Δημοκρατίες της Δύσης υπάρχουν οι Επιτροπές Πληροφοριών και Εθνικής Ασφαλείας του Κοινοβουλίου. Εντός των επιτροπών υπάρχουν υποεπιτροπές με αρμοδιότητα τον έλεγχο των απόρρητων δαπανών σε συνεδρίες κεκλεισμένων των θυρών. Για παράδειγμα, στο γαλλικό Κοινοβούλιο λειτουργεί μια αντίστοιχη υποεπιτροπή η οποία καλεί τους διοικητές των υπηρεσιών πληροφοριών σε ακρόαση και έχει πρόσβαση στα παραστατικά των απόρρητων δαπανών. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κουλτούρα εθνικής ασφαλείας και η Βουλή των Ελλήνων δεν διαθέτει αντίστοιχη επιτροπή. Το θέμα αυτό έχω καταγράψει στο βιβλίο μου “Εθνική Ασφάλεια: Μύθοι και Πραγματικότητα” (Εκδόσεις Ινφογνώμων)», τονίζει στην «Μ» ο κ. Πικραμένος.
«Πέντε μέτρα άμεσης προσαρμογής»
Ρωτήσαμε τον κ. Πικραμένο τι κατά τη γνώμη του πρέπει να γίνει σε θεσμικό επίπεδο προκειμένου να αποφευχθούν φαινόμενα διασπάθισης δημοσίου χρήματος. Ο κ. Πικραμένος προτείνει πέντε «μέτρα άμεσης εφαρμογής προκειμένου να αποφευχθούν φαινόμενα διασπάθισης του δημοσίου χρήματος ή διαφθοράς».
Πιο αναλυτικά, τα πέντε μέτρα είναι τα εξής:
– Σύσταση Ανεξάρτητης Αρχής Απόρρητων Δαπανών με αρμοδιότητα την εκ των προτέρων (a priori) αξιολόγηση μιας σύμβασης έργου – προμηθειών, ως δαπάνης απόρρητου χαρακτήρα. Η εν λόγω Αρχή θα αξιολογεί όλες τις συμβάσεις υπουργείων, ΝΠΔΔ, Σωμάτων Ασφαλείας και υπηρεσιών πληροφοριών, που διαχειρίζονται λογαριασμούς απόρρητων δαπανών. Μόνο κατόπιν θετικής γνωμοδότησης της Αρχής θα χαρακτηρίζεται μια σύμβαση έργου – προμηθειών «απόρρητη δαπάνη». Μετά την ολοκλήρωση του έργου – προμήθειας, η Αρχή θα προβαίνει σε εκ των υστέρων (a posteriori) δημοσιονομικό έλεγχο εξετάζοντας τα παραστατικά της δαπάνης. Η Αρχή δεν θα τηρεί αντίγραφα των παραστατικών δαπάνης, τα οποία θα καταστρέφονται 12 μήνες μετά την έκδοσή τους.
– Κατάργηση της πρόβλεψης περί απευθείας ανάθεσης σύμβασης έργου, προμήθειας, για απόρρητες δαπάνες. Εξαιρούνται περιπτώσεις απευθείας ανάθεσης λόγω επείγουσας ανάγκης, κατόπιν θετικής γνωμοδότησης της Ανεξάρτητης Αρχής Απόρρητων Δαπανών και μέχρι του ποσού των 50.000 ευρώ.
– Όλες οι συμβάσεις έργου – προμήθειας ανεξαρτήτως ποσού θα μπορούν να ελέγχονται από την Υποεπιτροπή Ελέγχου Απόρρητων Δαπανών της Επιτροπής Εθνικής Ασφαλείας και Πληροφοριών της Βουλής που θα ιδρυθεί. Η υποεπιτροπή δεν θα τηρεί αντίγραφα των παραστατικών δαπάνης.
– Κάθε υπουργείο καταρτίζει έναν Προϋπολογισμό Απόρρητων Δαπανών (ΠΑΔ) τον οποίο κοινοποιεί στο υπουργείο Οικονομικών προς επεξεργασία, πριν από την ενσωμάτωσή του στο σχέδιο του τακτικού προϋπολογισμού.
– Για όλες τις απόρρητες δαπάνες ανεξαρτήτως ποσού θα υπάρχουν παραστατικά (έκθεση σκοπιμότητας, ένταλμα πληρωμής, απόδειξη είσπραξης – τιμολόγιο, όπου θα αναφέρονται οι λόγοι, το ποσό και η ημερομηνία πληρωμής. Η έκθεση σκοπιμότητας θα έχει διαβάθμιση άκρως απόρρητο και θα είναι προσβάσιμη μόνο από τη διοίκηση του κρατικού οργανισμού, τα μέλη της Ανεξάρτητης Αρχής Απόρρητων Δαπανών και τα μέλη της Υποεπιτροπής Ελέγχου Απόρρητων Δαπανών.
