Στο προσκήνιο του… κουκουλώματος και οι ερευνώμενες διοικήσεις – Πλήρης σύγκρουση με την κοινοτική νομοθεσία και τα κατηγορητήρια της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας!
Το dikastikoreportaz.gr χαρτογραφεί τη συγκεκριμένη ρύθμιση μέσα από επίσημα έγγραφα και νομικές εκτιμήσεις, ενώ παράλληλα αποκαλύπτει τις ερευνώμενες από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διοικήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ που ευνοούνται
Διάταξη-σκάνδαλο με την οποία επιχειρείται να «καθαρίσουν» από τυχόν ποινικές ευθύνες χιλιάδες παραγωγοί που εισέπραξαν παρανόμως κοινοτικές επιδοτήσεις την περίοδο 2018-2022 μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά και οι διορισμένες διοικήσεις του Οργανισμού που τις ενέκριναν, ψήφισε την Παρασκευή η κυβέρνηση. Πρόκειται για το άρθρο 74 που αφορά «Ρυθμίσεις για την εκκαθάριση Ενιαίων Αιτήσεων Ενίσχυσης ετών ενίσχυσης 2018 έως και 2022» που εντάχθηκε στο σχέδιο νόμου του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης με τίτλο «Ρύθμιση του τομέα της αλιείας, τροποποίηση του Αλιευτικού Κώδικα, ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος, το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων και λοιπές διατάξεις». Η διάταξη προκάλεσε πολιτικό σάλο αλλά και σφοδρές αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Ακόμη και με τις νομοτεχνικές βελτιώσεις που εισήγαγε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Μαργαρίτης Σχοινάς, η συγκεκριμένη ρύθμιση εγείρει σύμφωνα με νομικές πηγές σοβαρά ζητήματα, καθώς φέρεται να είναι πλήρως αντίθετη με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 1306/2013 σε ό,τι αφορά την καταβολή κοινοτικών επιδοτήσεων. Αυτόν τον Κανονισμό επικαλείτο μάλιστα η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στο διαβιβαστικό που είχε αποστείλει στην ελληνική Βουλή τον Ιούνιο του 2025 σχετικά με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και τυχόν ποινικές ευθύνες των υπουργών Αγροτικής Ανάπτυξης, Μάκη Βορίδη και Λευτέρη Αυγενάκη.
Οι αντιδράσεις
Πιο αναλυτικά, το άρθρο 74 που εισήχθη αρχικά προς ψήφιση στη Βουλή ανέφερε ρητά:
«Κατά την εκκαθάριση των Ενιαίων Αιτήσεων Ενίσχυσης (εφεξής Ε.Α.Ε.) των ετών ενίσχυσης 2018 έως 2022, από τον διαπιστευμένο οργανισμό πληρωμών, για τους σκοπούς της χορήγησης, της πληρωμής, της εκκαθάρισης, του ελέγχου ή της ανάκτησης ενισχύσεων στο πλαίσιο της κοινής αγροτικής πολιτικής, τα αγροτεμάχια πρέπει να πληρούν σωρευτικά τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α) είχαν δηλωθεί στην Ε.Α.Ε. του οικείου έτους ενίσχυσης στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου,
β) ήταν καλλιεργούμενα ή τελούσαν σε καθεστώς αγρανάπαυσης ή υπό άλλη επιλέξιμη κατά το ενωσιακό πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής γεωργική δραστηριότητα,
γ) πληρούσαν τους όρους και τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας του ενωσιακού και εθνικού πλαισίου που ίσχυε κατά το οικείο έτος ενίσχυσης για τη χορήγηση αυτής, όπως αποτυπώνονται στο πληροφοριακό σύστημα του Οργανισμού Πληρωμών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη για τη διαπίστωση της συνδρομής των όρων και των προϋποθέσεων επιλεξιμότητας δεδομένα δασικών χαρτών, ανεξαρτήτως του χρόνου κύρωσης ή αναμόρφωσής τους, σύμφωνα και με την παρ. 10 του άρθρου 48 του ν. 4685/2020 (Α΄ 92) και τις σχετικές πράξεις της Διοίκησης του πρώην Οργανισμού Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων.
Οι αντιδράσεις ήταν σφοδρές τόσο από πολιτικά πρόσωπα όσο και από νομικούς. Σε ανάρτησή του στο Facebook ο δικηγόρος Αντώνης Βαγιάνος, νομικός συμπαραστάτης της πρώην διευθύντριας Εσωτερικού Ελέγχου του ΟΠΕΚΕΠΕ Παρασκευής Τυχεροπούλου (ένα πρόσωπο με σημαντικότατο ρόλο στη διαλεύκανση του σκανδάλου), χαρακτήρισε το συγκεκριμένο άρθρο «νομιμοποίηση της φάμπρικας της απάτης, με την οποία ‘‘παραγωγοί του καναπέ’’ λάμβαναν από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, ως νέοι ή νεοεισερχόμενοι αγρότες μέσω του Εθνικού Αποθέματος, επιδοτήσεις για βοσκοτόπια χωρίς ζώα».
Όπως υπογράμμισε ο γνωστός δικηγόρος, «η σχετική διάταξη επιδιώκει να αμνηστεύσει ‘‘παραγωγούς’’ οι οποίοι αν και δεν είχαν ζώα και δεν ασκούσαν καμία αγροτική δραστηριότητα, δήλωναν ότι διατηρούσαν σε καλή γεωργική κατάσταση έναν βοσκότοπο, τον οποίο τάχα είχαν στη ‘‘νόμιμη κατοχή’’ τους».
Ο κ. Βαγιάνος σημείωσε ακόμη και κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία. Μέχρι και σήμερα δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις κατηγορουμένων για τη λήψη παράνομων ενισχύσεων χωρίς ζώα που έχουν καταδικαστεί είτε πρωτόδικα είτε τελεσίδικα. Επίσης, σε πρώτο βαθμό έχουν καταδικαστεί και υπηρεσιακοί παράγοντες του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Επομένως, «τυχόν υπερψήφιση της προτεινόμενης διάταξης, εκτός του ότι είναι αντίθετη στους κοινοτικούς κανονισμούς, θα αποτελέσει την κερκόπορτα της αθώωσης πληθώρας κατηγορουμένων (κάποιων ήδη καταδικασμένων σε πρώτο βαθμό), υπαίτιων για τη διασπάθιση των αγροτικών επιδοτήσεων εις βάρος των πραγματικών αγροτών, αποτρέποντας ταυτόχρονα την ανάκτηση από το Δημόσιο εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ παράνομων ενισχύσεων, σύμφωνα με τις εξαγγελίες της κυβέρνησης, και γι’ αυτόν τον λόγο θα πρέπει με κάθε τρόπο να αποτραπεί», είχε τονίσει πριν από την ψήφιση της διάταξης.
Οι νομοτεχνικές βελτιώσεις
Οι σφοδρές αντιδράσεις προκάλεσαν την παρέμβαση του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης Μαργαρίτη Σχοινά, ο οποίος κατέθεσε στη Βουλή νομοτεχνικές βελτιώσεις για το άρθρο 74 του νομοσχεδίου.
«Δεν ήρθα στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για να περνάω ύποπτες διατάξεις. Δεν έχω κανέναν λόγο να το κάνω. Δεν χρωστάω τίποτα σε κανέναν. Δεν θα κάνω αυτά που κατηγορήθηκα πριν από λίγο. Τελεία και παύλα», τόνισε ο κ. Σχοινάς.
Όπως διευκρίνισε, η ρύθμιση αφορά δηλώσεις της περιόδου 2018-2022 για εκτάσεις με «πραγματική επιλέξιμη δραστηριότητα», στις οποίες οι παραγωγοί πληρούσαν τις προϋποθέσεις για να λάβουν ενισχύσεις. «Δεν νομιμοποιούμε μη δηλωμένες εκτάσεις χωρίς πραγματική δραστηριότητα. Όποιος έκανε ψευδή δήλωση ή “ματσακονιά”, θα εξακολουθεί να ελέγχεται από τη Δικαιοσύνη!», επισήμανε μεταξύ άλλων. Σε ό,τι αφορά τις νομοτεχνικές βελτιώσεις του άρθρου 74 που κατατέθηκαν στη Βουλή, αυτές περιλαμβάνουν:
«α) Στην περ. γ) της παρ. 1, μετά τις λέξεις «Οργανισμού Πληρωμών» προστίθενται οι λέξεις «συμπεριλαμβανομένων ιδίως των ισχυουσών προϋποθέσεων για τη νομιμότητα της χρήσης της έκτασης»,
β) Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 2, μετά τις λέξεις «δικαστικής αρχής» προστίθενται οι λέξεις «ούτε ελέγχους που διενεργούνται ή μπορούν να διενεργηθούν σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις από οποιαδήποτε διοικητική ή δικαστική αρχή».
Ωστόσο, παρά τις νομοτεχνικές βελτιώσεις το συγκεκριμένο άρθρο εξακολουθεί να προκαλεί προβληματισμό. Ο κ. Βαγιάνος σε ανάρτησή του στο Facebook, που αναφερόταν σε δημοσίευμα του Politico για το άρθρο 74, χαρακτήρισε «προβληματική» τη διάταξη, παρά τις νομοτεχνικές βελτιώσεις. «Η σημερινή ενημερωτική εφημερίδα για αγροτικά θέματα του Politico Europe αναφέρεται επικριτικά στην επίμαχη διάταξη του άρθρου 74, που παρά τις υποτιθέμενες νομοτεχνικές βελτιώσεις παραμένει άκρως προβληματική», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σε πλήρη σύγκρουση με τα κατηγορητήρια της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας το άρθρο 74!
Σύμφωνα με «νομικές» πηγές, ο τρόπος που είναι διατυπωμένο το άρθρο 74 δεν οριοθετεί τον αποκλεισμό των βοσκοτόπων σε καλή γεωργική κατάσταση από τις επιλέξιμες εκτάσεις της περιόδου 2018-2022. Αντιθέτως αφήνει «ανοικτό το παράθυρο» για τη νομιμοποίηση των πληρωμών που έγιναν ή θα γίνουν με τη χρήση των εγκυκλίων του ΟΠΕΚΕΠΕ εκείνης της περιόδου, οι οποίες προέβλεπαν τυπικούς ελέγχους χωρίς καμία διαπίστωση υπαρκτής γεωργικής δραστηριότητας.
Συγκεκριμένα, από τις έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας προέκυψε ότι για την καταβολή παράνομων ενισχύσεων υπήρξε ένα συγκεκριμένο «μοτίβο», πάνω στο οποίο «πάτησαν» οι επιτήδειοι. Μέχρι και τον Σεπτέμβριο του 2020, η διενέργεια διοικητικών ελέγχων για το εθνικό απόθεμα γινόταν με βάση την εγκύκλιο 85112/2015. Με βάση αυτή, οι ελεγκτές του ΟΠΕΚΕΠΕ υποχρεούνται να ελέγχουν τα παραστατικά ιδιοκτησίας σε μια συγκεκριμένη έκταση μόνο για τη χρονιά της αίτησης και όχι για προηγούμενα χρόνια. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως τυχόν αλλαγές στις ιδιοκτησίες εκτάσεων από χρόνο σε χρόνο δεν μπορούσαν να γίνουν αντιληπτές. Δομικό στοιχείο της απάτης ήταν η εναλλαγή ιδιοκτησιών σε ό,τι αφορά τα μισθωμένα βοσκοτόπια χωρίς ζώα, για τα οποία κατατίθεντο στον ΟΠΕΚΕΠΕ αιτήσεις προς ενίσχυση. Μάλιστα τον Σεπτέμβριο του 2020 ο τότε πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ, νυν αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Γρηγόρης Βάρρας και σημερινός σύμβουλος του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη αυστηροποίησε το πλαίσιο των ελέγχων. Ειδικότερα, για τα ιδιόκτητα αγροτεμάχια έπρεπε να ελεγχθεί η βεβαίωση δηλωθείσας περιουσιακής κατάστασης (Ε9) του ελεγχόμενου έτους ενίσχυσης, του ιδιοκτήτη του αγροτεμαχίου, ενώ έπρεπε να προσκομιστούν και τα «προβλεπόμενα αποδεικτικά νόμιμης κατοχής, όπως συμβόλαια, αποδεικτικό μεταγραφής στο υποθηκοφυλακείο, αριθμός κτηματολογίου κ.λπ.». Σε ό,τι αφορά τα ενοικιαζόμενα αγροτεμάχια έπρεπε να ελεγχθούν τα παραστατικά ενοικίασης, η βεβαίωση δηλωθείσας περιουσιακής κατάστασης (Ε9) του ελεγχόμενου έτους, οι τίτλοι κτηματολογίου κ.τ.λ. Τελικά, ο Γρηγόρης Βάρρας έπειτα από κάποιους μήνες απομακρύνθηκε από τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Το πλαίσιο των ελέγχων «χαλάρωσε» και πάλι και η απάτη με τις κοινοτικές ενισχύσεις εκτοξεύθηκε.
Το άρθρο 74, λοιπόν, δεν αναφέρει ότι απαιτείται η γη να δηλώνεται από τον ίδιο δικαιούχο για την τετραετία 2018-2022, ενώ παράλληλα δεν προσδιορίζει την ύπαρξη γεωργικής δραστηριότητας προκειμένου να είναι επιλέξιμη η έκταση προς πληρωμή. Δηλαδή δεν απαιτεί να ελεγχθεί κατά πόσον υπάρχει πραγματική αγροτική δραστηριότητα, αλλά αρκούν τα παραστατικά ιδιοκτησίας.
Οι δεσμευμένοι ΑΦΜ και οι έρευνες
Εκτός από τους παραγωγούς που πήραν παράνομα επιδοτήσεις, «χείρα βοηθείας» φέρεται να παρέχει το άρθρο 74 και στις διοικήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ που ενέκριναν την πληρωμή αυτών των παράνομων ενισχύσεων. Μεταξύ αυτών είναι οι διοικήσεις των Κυριάκου Μπαμπασίδη και Δημήτρη Μελά, που έδωσαν το πράσινο φως για την πληρωμή χιλιάδων ΑΦΜ παραγωγών που είχαν δεσμευτεί από τη διοίκηση Βάρρα κατόπιν ελέγχων της Παρασκευής Τυχεροπούλου.
Πιο αναλυτικά, στο διαβιβαστικό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στη Βουλή αναφέρεται χαρακτηριστικά πως μετά την απομάκρυνση Βάρρα από τη θέση του προέδρου του ΟΠΕΚΕΠΕ, «μεγάλο μέρος των δεσμευθέντων ΑΦΜ πληρώθηκε από τους Δημήτριο Μελά και Αθανασία Ρέππα, χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι έλεγχοί τους, ενώ για τους ελέγχους που είχαν ήδη ολοκληρωθεί, ο Δημήτριος Μελάς διέταξε επαναληπτικό έλεγχο».
Επίσης, στην πληρωμή δεσμευμένων ΑΦΜ είχε προχωρήσει και ο Κυριάκος Μπαμπασίδης, μετά τον Ιανουάριο του 2024. Μάλιστα, σε πρακτικό συνεδρίασης του Διοικητικού Συμβουλίου του ΟΠΕΚΕΠΕ, που είχε δημοσιεύσει η «Μ», με θέμα την «εκκαθάριση δεσμευμένων ΑΦΜ», ο κ. Μπαμπασίδης είχε επισημάνει ότι το θέμα της αποδέσμευσης των ΑΦΜ είναι «εξόχως πολιτικό» και ότι η «πολιτική ηγεσία» έχει δώσει εντολή τόσο στη διοίκηση Μπαμπασίδη όσο και στην προηγούμενη διοίκηση, υπό τον Ευάγγελο Σημανδράκο, να ξεκαθαρίσει το ζήτημα. Τελικά, η εισήγηση Μπαμπασίδη πέρασε. Το ΔΣ του ΟΠΕΚΕΠΕ αποφάσισε να ξεκινήσει η «διαδικασία αποχαρακτηρισμού των δεσμευμένων ΑΦΜ» και να προχωρήσει στη συνέχεια ο Οργανισμός «στην εκκαθάριση και πληρωμή τους».
Οι κανόνες της ΕΕ που «αψηφά» το άρθρο 74
Στο διαβιβαστικό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας υπογραμμίζονται οι ευρωπαϊκοί κανόνες που οι υπάλληλοι του ΟΠΕΚΕΠΕ και οι διοικήσεις θα πρέπει να εφαρμόζουν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Μεταξύ των κανόνων περιλαμβάνεται η ρήτρα καταστρατήγησης που προβλέπεται στο άρθρο 60 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1306/2013. Όπως υπογραμμίζεται, «με την επιφύλαξη ειδικών διατάξεων, τα πλεονεκτήματα που προβλέπονται δυνάμει της τομεακής γεωργικής νομοθεσίας δεν παρέχονται σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα για τα οποία διαπιστώνεται ότι δημιούργησαν τεχνητά τις προϋποθέσεις για την απόκτηση των πλεονεκτημάτων αυτών, αντίθετα με τους σκοπούς της νομοθεσίας αυτής». Επίσης, «οι κανόνες ορθής διαχείρισης των καθεστώτων ενισχύσεων που χρηματοδοτούνται από το ΕΓΤΕ και το ΕΓΤΑΑ ορίζονται στα άρθρα 58 και 59 του κανονισμού 1306/2013».
Τα άρθρα αυτά «προβλέπουν, μεταξύ άλλων, ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα μέτρα που είναι αναγκαία για την εξασφάλιση αποτελεσματικής πρόληψης της απάτης, ιδίως όσον αφορά τους τομείς υψηλής επικινδυνότητας, που θα ενεργούν αποτρεπτικά, λαμβανομένου υπόψη του κόστους και των οφελών καθώς και της αναλογικότητας των μέτρων· να προλαμβάνουν, να εντοπίζουν και να διορθώνουν παρατυπίες και περιπτώσεις απάτης, να επιβάλλουν αποτελεσματικές, αποτρεπτικές και αναλογικές κυρώσεις σύμφωνα με την ενωσιακή νομοθεσία ή, ελλείψει αυτής, με την εθνική νομοθεσία και, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, να κινούν νομικές διαδικασίες προς τον σκοπό αυτό, να ανακτούν αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά με τους τόκους και, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, να κινούν νομικές διαδικασίες προς τον σκοπό αυτό». Ωστόσο, το άρθρο 74 όχι μόνο δεν υπερασπίζεται τις ευρωπαϊκές οδηγίες, αλλά αντίθετα «καθαγιάζει» το μοτίβο της εκτεταμένης απάτης στον ΟΠΕΚΕΠΕ.
