Σύμφωνα με τον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, που είναι ήδη σε διαβούλευση, πρόκειται να εισαχθεί μια δομική ανατροπή στο εκλογικό δίκαιο των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ).
Η κατάργηση της παραδοσιακής επαναληπτικής ψηφοφορίας (β’ γύρου) και η αντικατάστασή της από ένα σύστημα ενιαίας κάλπης, όπου ο εκλογέας δηλώνει ταυτόχρονα την πρώτη και τη δεύτερη επιλογή του, συνιστά μια βαθιά τομή με έντονο νομικό ενδιαφέρον.
Σύμφωνα με τη νέα διάταξη, αν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το κατώφλι του 42% των πρώτων προτιμήσεων, ενεργοποιείται άμεσα η δεύτερη καταμέτρηση. Σε αυτή τη φάση, οι δεύτερες ψήφοι των ψηφοφόρων, που επέλεξαν συνδυασμούς οι οποίοι αποκλείστηκαν, προσμετρώνται στους δύο επικρατέστερους συνδυασμούς.
Συνταγματική Συμβατότητα και Δημοκρατική Νομιμοποίηση
Από νομική σκοπιά, η ρύθμιση αυτή αγγίζει τον πυρήνα των αρχών της καθολικότητας της ψήφου και της άμεσης εκλογής. Η εισαγωγή της εναλλακτικής ψήφου επιχειρεί να συγκεράσει δύο συχνά αντικρουόμενες ανάγκες της δημόσιας διοίκησης: Την κυβερνησιμότητα και την οικονομία.
Αποφεύγεται το τεράστιο διοικητικό και οικονομικό κόστος της διοργάνωσης δύο διαδοχικών εκλογικών αναμετρήσεων, αλλά κυρίως διασφαλίζεται ότι ο τελικός νικητής θα απολαμβάνει την πλειοψηφική αποδοχή του σώματος, έστω και ως «δεύτερη επιλογή».
Ωστόσο, το νομικό διακύβευμα έγκειται στην αρχή της ισότητας της ψήφου. Ενδέχεται να εγερθούν ενστάσεις ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) σχετικά με το αν η «μεταφορά» των ψήφων αλλοιώνει τη βούληση του εκλογέα ή αν αποδίδει δυσανάλογο βάρος σε όσους ψήφισαν μικρότερους συνδυασμούς, καθορίζοντας το τελικό αποτέλεσμα.
Η μετάβαση από το σύστημα των δύο γύρων στην εναλλακτική ψήφο αποτελεί μια τολμηρή θεσμική μεταρρύθμιση. Αν και υπηρετεί την αρχή της αποτελεσματικότητας της διοίκησης, η νομική της βιωσιμότητα θα κριθεί στην πράξη, από την ικανότητά της να διασφαλίσει τη γνήσια και ανόθευτη έκφραση της λαϊκής κυριαρχίας σε τοπικό επίπεδο.
Ηλίας Σιδέρης
